เกริ่นนำ
เคยยืนเลือกหูฟังอยู่หน้าชั้นแล้วงงไหมครับ กล่องหน้าตาคล้ายกันไปหมดแบบในภาพ ต่างกันแค่ตัวเลข กล่องนึงเขียน Bluetooth 5.4 อีกกล่องเขียน 5.3 แล้วจะหยิบกล่องไหนดีหละ
หลายคนหยิบ 5.4 ครับ เลขสูงกว่า = ใหม่กว่า = เสียงก็น่าจะดีกว่า คิดแบบนี้ไม่แปลกเลย
แต่พอเปิดเอกสารของ Bluetooth SIG (กลุ่มที่ดูแลมาตรฐาน Bluetooth) อ่านจริง ๆ เลขนี้ไม่ได้บอกเรื่องเสียงเลยครับ มันบอกแค่ว่าอุปกรณ์ชิ้นนี้ทำตาม “มาตรฐานกลาง” รุ่นไหน จบแค่นั้น

แล้วเสียงดีไม่ดีไปอยู่ตรงไหนหละ อยู่ที่ของอีกสี่อย่างครับ ตัวแรกคือ CODEC หรือวิธีบีบอัดเสียงก่อนส่ง ตัวที่สองคือโปรไฟล์ เป็นชุดกติกาของงานแต่ละแบบ ฟังเพลงก็ชุดนึง โทรก็อีกชุดนึง ที่เหลือคือชิป กับมือถือที่เราเอาไปต่อ
เลขบนกล่องยังไม่ใช่เรื่องเดียวที่ชวนงงนะครับ มีอีกสามคำถามที่หลายคนสงสัยกัน ผมตอบสั้น ๆ ไว้ตรงนี้ก่อน
บทความนี้ผมเลยไล่ให้ครบตั้งแต่ต้นครับ Bluetooth เกิดมายังไง เวอร์ชัน 1.0 ถึง 7.0 แต่ละรุ่นเพิ่มอะไร สัญญาณมันส่งกันยังไง แล้วค่อยไปเรื่อง CODEC
จากนั้นเป็นของใหม่อีกสามตัว LE Audio คือระบบเสียงรุ่นใหม่ที่วิ่งบน LE (เดี๋ยวเล่าว่า LE คืออะไร) Auracast คือการกระจายเสียงจากเครื่องเดียวให้หลายคนฟัง และ HDT โหมดส่งสัญญาณความเร็วสูงที่เพิ่งมาใน Core 7.0
ผมจะเล่าเป็นภาษาบ้าน ๆ และแยกให้ชัดว่าอันไหนมีเอกสารยืนยัน อันไหนผมหาไม่เจอ ก็จะบอกตรง ๆ ว่าหาไม่เจอครับ
เริ่มจากปูพื้นกันก่อนครับ Bluetooth คืออะไร มาจากไหน แต่ละเวอร์ชันเพิ่มอะไร แล้วทำไมต้องมองมันเป็นชั้น ๆ ถึงจะไม่งง
อ่านสั้น ๆ สำหรับคนขี้เกียจอ่านยาว
- Bluetooth มีสองตระกูลครับ Classic (BR/EDR) กับ LE (Low Energy) ทำงานคนละแบบกันเลย คนชอบเข้าใจว่าเป็นรุ่นเก่ากับรุ่นใหม่ของอันเดียวกัน ซึ่งไม่ใช่
- เลขเวอร์ชันบนกล่องคือเลขของ Core ไม่ใช่คะแนนคุณภาพเสียง ส่วน CODEC ก็เป็นอีกเรื่องนึง แยกจาก Core เลย
- ฟีเจอร์ไหนจะใช้ได้จริง ต้องรองรับครบทั้งชิป เฟิร์มแวร์ ระบบปฏิบัติการ โปรไฟล์ และเครื่องอีกฝั่ง ขาดตัวเดียวก็ไม่ได้ใช้
- LE Audio กับ Auracast เปลี่ยนวิธีส่งเสียงใหม่ทั้งระบบ ส่วนระยะ “10 เมตร” บนกล่อง ไม่ใช่กฎตายตัว
- Core 7.0 (2 พ.ย. 2026) เพิ่ม HDT ที่ส่งสัญญาณได้เร็วสุด 7.5 Mb/s แต่เป็นฟีเจอร์ทางเลือก ต้องรองรับทั้งสองฝั่ง และมีแล้วเพลงก็ไม่ได้กลายเป็น lossless เอง
Bluetooth คืออะไรกันแน่
พูดง่าย ๆ Bluetooth คือระบบที่ให้อุปกรณ์คุยกันผ่านคลื่นวิทยุครับ เขาออกแบบมาให้ต้นทุนต่ำ ตัวเล็ก กินไฟน้อย ก็เลยเหมาะกับของใช้ส่วนตัว กับอุปกรณ์ที่มีชิปฝังอยู่ข้างใน
พอพูดถึง Bluetooth เรามักนึกถึงหูฟังก่อน แต่มันไม่ได้มีไว้ส่งเพลงอย่างเดียวนะครับ เมาส์ คีย์บอร์ด รถยนต์ อุปกรณ์สุขภาพ เซนเซอร์ ป้ายราคาอิเล็กทรอนิกส์ ระบบไฟในอาคาร ไปจนถึงงานวัดระยะ ก็ใช้ Bluetooth ทั้งนั้น หูฟังที่เราใส่กันทุกวัน เป็นแค่มุมเล็ก ๆ มุมนึงของมาตรฐานใหญ่อันนี้เอง
แล้วข้างในมันแบ่งเป็นสองตระกูลครับ นิสัยคนละแบบกันเลย
อันนี้ผมไม่ได้แบ่งเองนะครับ SIG สรุปไว้ในหน้า Technology Overview เลยว่า Classic ใช้หลัก ๆ กับการสตรีมเสียงและส่งข้อมูลบางอย่าง ส่วน LE ใช้กับการสื่อสารแบบกินไฟน้อยมาก การกระจายสัญญาณ การหาตำแหน่งอุปกรณ์ และเครือข่าย Mesh ซึ่งก็คืออุปกรณ์ส่งต่อข้อความกันเป็นทอด ๆ เหมือนส่งของต่อมือกันไป
ถ้าจะให้จำกลับไปแค่ข้อเดียวตั้งแต่ต้น ผมขอข้อนี้ครับ ฟีเจอร์ที่ใช้ได้จริง คือฟีเจอร์ที่ฮาร์ดแวร์ เฟิร์มแวร์ ระบบปฏิบัติการ โปรไฟล์ และเครื่องอีกฝั่ง รองรับเหมือนกันทุกตัว
เหมือนโซ่ครับ ขาดไปข้อเดียว ทั้งเส้นก็ใช้ไม่ได้ ดูเลข Core ตัวเดียวเลยไม่พอ
Bluetooth มาจากไหน
Bluetooth เกิดมาเพื่อส่งเพลงเข้าหูฟังหรือเปล่า หลายคนคิดแบบนั้นครับ แต่ตอนเริ่มโจทย์มันเล็กกว่านั้นเยอะ แค่ว่า “ทำยังไงให้มือถือคุยกับอุปกรณ์เสริมได้โดยไม่ต้องมีสาย” เท่านั้นเอง
2537 (ค.ศ. 1994) โจทย์จาก Ericsson
เรื่องช่วงแรกนี้ผมไม่ได้เล่าเองนะครับ มีเขียนไว้ในเอกสารของ Technopolis ที่จัดทำให้ EPO (สำนักงานสิทธิบัตรยุโรป) สำหรับงาน European Inventor Award ปี 2012
ปี 1994 Jaap Haartsen ชาวดัตช์ที่ทำงานอยู่กับ Ericsson ในเมืองลุนด์ ประเทศสวีเดน ได้โจทย์มาข้อนึง ให้หาวิธีเชื่อมต่อด้วยสัญญาณไร้สายระยะสั้นราว 3-4 เมตร เพื่อให้มือถือทำอะไรได้มากขึ้น
ระยะแค่ 3-4 เมตร ฟังดูเหมือนง่ายนะครับ แต่โจทย์นี้ไม่ง่ายเลย เพราะมีเงื่อนไขพ่วงมาอีกสามข้อ
คำตอบที่เขาเลือกมีสองอย่างครับ ใช้ย่าน 2.4 GHz กับสลับความถี่ไปเรื่อย ๆ ที่เรียกว่า frequency hopping (สองอย่างนี้เดี๋ยวเล่าละเอียดในหัวข้อ สัญญาณ ระยะ และความเร็ว)
ปีถัดมา Sven Mattisson เข้ามาร่วมทีม จากทีม 5 คนก็โตเป็น 15 คน พอต้องทำส่วนซอฟต์แวร์ด้วย สุดท้ายก็ไปจบที่ราว 30 คน
ตอนนั้นยังไม่มีชื่อ Bluetooth นะครับ ชื่อรหัสโครงการช่วงแรกคือ MC Link ย่อมาจาก MultiCommunicator Link
2539 (ค.ศ. 1996) แล้วชื่อ Bluetooth มาจากไหน
เรื่องนี้ Bluetooth SIG เล่าเองในหน้า “Origin of the Name” ครับ ปี 1996 Intel, Ericsson และ Nokia นั่งประชุมกันเพื่อวางแผนทำมาตรฐานสัญญาณไร้สายระยะสั้น แล้ว Jim Kardach จาก Intel ก็เสนอชื่อ “Bluetooth” ขึ้นมา ตั้งใจให้เป็นแค่ ชื่อชั่วคราว (placeholder) ใช้เรียกกันไปก่อนเท่านั้น
แล้ว Bluetooth นี่ชื่อใคร ชื่อของพระเจ้า Harald “Bluetooth” Gormsson ครับ กษัตริย์ที่รวมเดนมาร์กกับนอร์เวย์เข้าด้วยกันในปี 958 ส่วนฉายา Bluetooth ก็มาจากฟันของพระองค์ ที่สีเข้มออกน้ำเงินเทา
Kardach เปรียบไว้ว่า พระองค์ “โด่งดังเรื่องรวมสแกนดิเนเวีย” เทคโนโลยีตัวนี้ก็จะรวมอุตสาหกรรมคอมพิวเตอร์กับมือถือเข้าด้วยกันเหมือนกัน
ทำไมอยู่ดี ๆ ถึงนึกถึงกษัตริย์องค์นี้ขึ้นมาได้ เอกสาร Technopolis ชุดเดิมเล่าเพิ่มว่า Kardach กับ Mattisson คุยกันเรื่องนิยาย The Long Ships ของ Frans G. Bengtsson ซึ่งมีกษัตริย์ Harald เป็นตัวละครอยู่ในเรื่อง ชื่อนี้ก็เลยติดมา
ที่ตลกคือ สุดท้ายชื่อชั่วคราวอันนี้กลายเป็นเครื่องหมายการค้าจริง ๆ ครับ เพราะมันโยงถึงที่มาของเทคโนโลยีจากสแกนดิเนเวียได้ด้วย สื่อถึงการเชื่อมอุปกรณ์ต่างวงการเข้าหากันได้ด้วย ชื่อที่กะจะใช้แก้ขัด เลยอยู่ยาวมาจนถึงวันนี้

โลโก้ ก็มาจากชื่อนี้เหมือนกันครับ เอาอักษรรูนสองตัวมารวมเป็นตัวเดียว (เรียกว่า bind rune) คือ Hagall (H) กับ Bjarkan (B) ก็คืออักษรย่อของ Harald Bluetooth นั่นเอง
โลโก้ Bluetooth ที่เห็นกันทุกวันนี้ส่วนภาพถ่ายคือหินรูนก้อนใหญ่ที่เมือง Jelling ในเดนมาร์กครับ พระเจ้า Harald Bluetooth เป็นคนสั่งให้สลักไว้ ตัวอักษรที่เห็นเรียงเป็นแถว ๆ บนหินนั่นแหละครับคืออักษรรูน แบบเดียวกับสองตัวที่ถูกจับมารวมเป็นโลโก้ Bluetooth ทุกวันนี้
2541 (ค.ศ. 1998) ตั้ง Bluetooth SIG
มีเทคโนโลยีแล้ว มีชื่อแล้ว แต่ถ้าต่างคนต่างทำ ของแต่ละยี่ห้อก็คุยกันไม่รู้เรื่องอยู่ดี ปี 1998 Ericsson, IBM, Intel, Nokia และ Toshiba เลยร่วมกันตั้ง Bluetooth Special Interest Group หรือเรียกสั้น ๆ ว่า SIG ขึ้นมา เพื่อให้สินค้าต่างบริษัทใช้มาตรฐานเดียวกันได้ (ทั้งปีและรายชื่อห้าบริษัทนี้ ผมยึดตามเอกสาร Technopolis ชุดเดิมครับ)
ส่วนเปิดตัวต่อสาธารณะเดือนไหน อันนี้ผมหาเอกสารยืนยันไม่เจอจริง ๆ เลยขอเขียนแค่ปี ไม่เดาเดือนครับ
2542 (ค.ศ. 1999) จากกระดาษมาเป็นของจริง
วันที่ช่วงนี้ผมยึดตามประวัติเวอร์ชันของ Core Specification ที่ SIG เผยแพร่เองครับ (Core Specification ก็คือตัวข้อกำหนดหลักของ Bluetooth)
- เริ่มที่เวอร์ชัน 0.7 ออกเมื่อ 19 ต.ค. 1998 ตอนนั้นมีแค่ Baseband กับ Link Manager Protocol ซึ่งเป็นส่วนพื้นฐานที่คุมการรับส่งสัญญาณและการเชื่อมต่อ
- จากนั้นก็ทยอยเติมส่วนอื่น ๆ เข้ามาตลอดปี 1999
- จนมาถึง 1.0a เมื่อ 26 ก.ค. 1999 ฉบับแรกที่เผยแพร่บนเว็บให้คนทั่วไปเปิดอ่านได้
ข้อกำหนด 1.0 เปิดทางให้อุปกรณ์ต่างผู้ผลิตเชื่อมกันได้ก็จริง แต่ช่วงแรกของต่างยี่ห้อก็ยังต่อกันไม่ค่อยติดอยู่ครับ หลังจากนั้นหูฟัง มือถือ และคอมพิวเตอร์ ก็ช่วยกันพา Bluetooth ไปอยู่ในอุปกรณ์ส่วนตัวแทบทุกชิ้น
อยากเห็นหน้าตาของยุคนั้นไหมครับ ดูเครื่องนี้เลย Ericsson T39 ออกขายปี 2544 (ค.ศ. 2001) เป็นมือถือฝาพับที่มี Bluetooth 1.0B มาในตัว เครื่องในภาพเป็นรุ่น T39m ที่พิพิธภัณฑ์เทคนิคของสวีเดนเก็บไว้ ทางพิพิธภัณฑ์บันทึกว่าเป็นเครื่องที่ไม่เคยใช้งาน เก็บมาพร้อมกล่องเดิมเลยครับ
ส่วนเรื่องลำดับ Wikipedia เขียนไว้ว่า ต้นแบบของ T39 ที่เปิดตัวปี 2543 (ค.ศ. 2000) เป็นมือถือเครื่องที่สองที่มี Bluetooth ในตัว ต่อจาก Ericsson R520m (ข้อนี้ผมยังไม่มีเอกสารทางการยืนยัน)

SIG ทำอะไร ผู้ผลิตทำอะไร
Bluetooth SIG เป็นคนเขียนกติกาครับ ดูแลอยู่สามอย่าง คือตัวข้อกำหนด กระบวนการ qualification หรือการรับรองสินค้า และเครื่องหมายการค้า ส่วนคนลงสนามจริงคือผู้ผลิต เป็นคนออกแบบชิป ระบบเสียง ซอฟต์แวร์ และประสบการณ์ใช้งานจริง
เหมือนฟุตบอลครับ ทุกทีมเล่นกติกาเดียวกัน แต่ฝีเท้าไม่เท่ากัน นี่แหละครับเหตุผลที่สินค้าสองชิ้นเลขเวอร์ชันเดียวกัน แต่ต่อติดนิ่งไม่เท่ากัน แบตอึดไม่เท่ากัน และเสียงก็ไม่เหมือนกัน
ไทม์ไลน์ทุกเวอร์ชัน 1.0 ถึง 7.0
ก่อนไล่ดู ขอบอกไว้ก่อนสองเรื่องครับ เรื่องแรก ไทม์ไลน์นี้เป็นของ Core Specification อย่างเดียว โปรไฟล์เสียงกับ CODEC เป็นอีกเรื่องที่แยกออกไป เพราะฉะนั้นอย่าอ่านเป็นตารางจัดอันดับคุณภาพเสียงนะครับ
เรื่องที่สองคือปี ซึ่งชวนงงนิดนึง วันที่ SIG รับรองข้อกำหนด กับวันประกาศข่าว อาจไม่ตรงกันครับ ตัวอย่างชัดสุดคือเวอร์ชัน 5.2 ประวัติเวอร์ชันของ SIG ลงวันที่ไว้ 31 ธ.ค. 2019 แต่เรากลับมักเจอสินค้าเขียนว่าเป็นรุ่นปี 2020 ในไทม์ไลน์นี้ผมยึดวันที่จากประวัติเวอร์ชันของ SIG (ฉบับใน Core 6.3) เป็นหลักครับ ส่วน 7.0 ยึดวันที่ในตัวสเปก 7.0 เอง
- 2542
ค.ศ. 19991.0a / 1.0Bรุ่นบุกเบิกครับ มาตรฐานยุคแรกของการส่งข้อมูลและเสียงผ่านสัญญาณไร้สายระยะสั้น 1.0a ออก 26 ก.ค. 1999 ตามด้วย 1.0B เมื่อ 1 ธ.ค. 1999 เริ่มใช้แทนสายได้แล้วก็จริง แต่ระบบยังใหม่ ของต่างยี่ห้อเลยยังต่อกันได้ไม่ค่อยราบรื่น - 2544
ค.ศ. 20011.1รุ่นเก็บงานครับ แก้ข้อผิดพลาด (errata) ที่เคยประกาศไว้บนเว็บ แล้วแยกตาราง Assigned Numbers หรือตารางรหัสมาตรฐานต่าง ๆ ออกไปดูแลต่างหาก อุปกรณ์ยุคแรกเลยมีฐานที่สมบูรณ์ขึ้น - 2546
ค.ศ. 20031.2เพิ่ม Adaptive Frequency Hopping (AFH) เชื่อมต่อเร็วขึ้น และ extended SCO (eSCO) แปลเป็นภาษาคนคือ หลบช่องที่มีสัญญาณกวนได้เก่งขึ้น และลิงก์เสียงตอนโทรมีตัวเลือกคุณภาพมากขึ้น - 2547
ค.ศ. 20042.0 + EDRรุ่นที่เพิ่ม EDR เข้ามาครับ ความเร็วสัญญาณขยับเป็น 2 และ 3 Mb/s เทียบกับ BR ที่ 1 Mb/s เวลาเท่าเดิมแต่ส่งข้อมูลได้มากขึ้น แต่อย่าเอาเลขนี้ไปอ่านเป็นความเร็วส่งไฟล์จริง หรือ bitrate (ปริมาณข้อมูลต่อวินาที) ของเพลงนะครับ คนละตัวกัน - 2550
ค.ศ. 20072.1 + EDRเพิ่ม Secure Simple Pairing (SSP), Extended Inquiry Response และ Sniff Subrating ผลที่เราเห็นคือจับคู่สะดวกขึ้น และประหยัดไฟได้ในบางสถานการณ์ ส่วนจะปลอดภัยจริงแค่ไหน ต้องดูอีกทีว่าตอนจับคู่ใช้วิธีไหน - 2552
ค.ศ. 20093.0 + HSเพิ่ม Alternative MAC/PHY (AMP) วิธีคือไปยืมช่องทางส่งของ 802.11 (Wi-Fi) มาช่วยส่งข้อมูลความเร็วสูง เลขราว 24 Mb/s ของ HS เลยเป็นฝีมือของสัญญาณ Wi-Fi ครับ Classic ไม่ได้เร็วขึ้นเอง แล้วเครื่องก็ต้องรองรับ HS จริงถึงจะได้ - 2553
ค.ศ. 20104.0รุ่นที่ Bluetooth LE เกิดครับ เป็นตระกูลเทคโนโลยีไร้สายและโปรโตคอลใหม่ที่เพิ่มเข้ามา และเป็นจุดเปลี่ยนของเซนเซอร์กับอุปกรณ์สวมใส่ (แต่ LE ยุคนี้ยังไม่ได้แปลว่า LE Audio นะครับ) - 2556
ค.ศ. 20134.1อยู่ร่วมกับคลื่นวิทยุอื่นได้ดีขึ้น เชื่อมต่อได้ดีขึ้น และเครื่องหนึ่งสลับบทบาทได้ยืดหยุ่นขึ้น (เช่น LE Dual Mode Topology, LE L2CAP Connection-Oriented Channel) ถูกใจงาน IoT หรืออุปกรณ์อัจฉริยะที่ต่อเชื่อมกัน แบบที่เครื่องเดียวต้องทำหลายหน้าที่ - 2557
ค.ศ. 20144.2LE Data Packet Length Extension, LE Secure Connections และ Link Layer Privacy ชื่อยาวแต่ใจความสั้นครับ LE ส่งข้อมูลต่อแพ็กเก็ต (ข้อมูลหนึ่งก้อน) ได้มากขึ้น และสร้างกุญแจเข้ารหัสได้ปลอดภัยขึ้น - 2559
ค.ศ. 20165.0LE 2M PHY, LE Coded PHY (Long Range), Advertising Extensions และ Channel Selection Algorithm #2 คำว่า PHY คือรูปแบบคลื่นวิทยุที่ใช้ส่งครับ รุ่นนี้เลยเลือกได้ว่าจะเอาเร็ว (2M) หรือเอาสัญญาณทน (Coded) แต่จะเอาสุดทุกทางพร้อมกันไม่ได้ ได้อย่างก็ต้องเสียอย่าง - 2562
ค.ศ. 20195.1Direction Finding (Angle of Arrival / Angle of Departure) ทำให้เครื่องรู้ว่าสัญญาณมาจาก “ทิศ” ไหน แต่ต้องมีเสาอากาศและฮาร์ดแวร์ที่รองรับด้วยนะครับ อัปเดตแอปเฉย ๆ แล้วหวังว่าจะได้ อันนี้ไม่ได้ - 31 ธ.ค. 2562
ค.ศ. 2019 · เปิดตัว 20205.2LE Isochronous Channels (ช่องส่งข้อมูลตามจังหวะเวลาที่แน่นอน เหมาะกับเสียง), Enhanced ATT (EATT) และ LE Power Control รุ่นนี้คือฐานรากระดับ Core ของ LE Audio ครับ แต่มีฐานรากอย่างเดียวยังไม่พอ ต้องมีชุดโปรไฟล์เสียง CODEC และระบบที่รองรับ ซ้อนขึ้นไปอีกชั้นนึง - 13 ก.ค. 2564
ค.ศ. 20215.3Connection Subrating (สลับไปมาระหว่างโหมดประหยัดไฟกับโหมดตอบสนองเร็วได้ไว), ปรับปรุง Periodic Advertising, Channel Classification และ Encryption Key Size Control แล้วก็ถอด AMP ของ 3.0 ออกไปด้วย ส่วน CODEC เพลง รุ่นนี้ไม่ได้เปลี่ยนให้เอง - 31 ม.ค. 2566
ค.ศ. 20235.4Periodic Advertising with Responses (PAwR), Encrypted Advertising Data, LE GATT Security Levels และ Advertising Coding Selection ของเด่นคือเครื่องเดียวคุยโต้ตอบกับอุปกรณ์จำนวนมากได้ นึกถึงป้ายราคาอิเล็กทรอนิกส์ทั้งร้านครับ (กล่อง 5.4 ที่เราเกือบหยิบตอนต้นเรื่อง ก็คือรุ่นนี้แหละ) - 27 ส.ค. 2567
ค.ศ. 20246.0พระเอกคือ Channel Sounding ครับ วัดระยะระหว่างสองเครื่องได้ปลอดภัยและแม่นขึ้น ด้วยการวัดเฟสและเวลาไป-กลับของสัญญาณ ที่มาด้วยกันมี Decision-Based Advertising Filtering, Monitoring Advertisers, ISOAL enhancements, LL Extended Feature Set และ Frame Space Update (ช่วงเว้นระหว่างเฟรมที่เคยตายตัว 150 µs ตอนนี้ต่อรองได้) ส่วนเรื่องเสียง 6.0 ไม่ได้บังคับให้ทุกเครื่องใช้ LC3plus หรือ lossless - 5 พ.ค. 2568
ค.ศ. 20256.1Randomized RPA Updates ครับ private address คือที่อยู่ชั่วคราวที่เครื่องใช้แทนที่อยู่จริง รุ่นนี้ให้สุ่มช่วงเวลาที่จะเปลี่ยน แล้วโยนงานให้ Controller (ชิป Bluetooth) จัดการเอง ได้สองเด้งคือความเป็นส่วนตัวดีขึ้น (ติดตามตัวยากขึ้น) กับประหยัดพลังงาน SIG บอกด้วยว่าเป็นรุ่นแรกของรอบใหม่ที่ออกปีละสองครั้ง - 3 พ.ย. 2568
ค.ศ. 20256.2Shorter Connection Intervals (SCI), Channel Sounding Amplitude-based Attack Resilience, HCI USB LE Isochronous Support และ LE Test Mode Enhancements ตัวที่น่าสนใจคือ SCI ครับ สองเครื่องจะรับส่งกันเป็นรอบ ๆ ช่วงห่างระหว่างรอบเรียกว่า connection interval ช่วงห่างต่ำสุดเดิมคือ 7.5 ms รุ่นนี้ลดลงได้ถึง 375 µs แต่ทั้งระบบต้องรองรับ และสองฝั่งต้องเจรจาตกลงค่ากันได้ก่อน อย่าเพิ่งอ่านเป็นคำรับรองว่าเสียงจะหน่วงแค่ 0.375 ms นะครับ - 5 พ.ค. 2569
ค.ศ. 20266.3Channel Sounding Inline PCT Transfer, PHY-specific RTT Accuracy, ขยายช่องว่างใน HCI เผื่อคำสั่งและอีเวนต์ในอนาคต และปรับค่า RF (ACP และ C/I ของ BR/EDR ให้สอดคล้องกับกรอบ LE 1 MS/s) อ่านแล้วเป็นงานหลังบ้านล้วน ๆ ครับ โดยรวมคือวัดระยะและจัดการระบบได้ดีขึ้น ส่วนความเร็วสัญญาณสำหรับฟังเพลง รุ่นนี้ไม่ได้เพิ่มแบบก้าวกระโดด - 2 พ.ย. 2569
ค.ศ. 2026 · ล่าสุด7.0ตัวเด่นคือ High Data Throughput (HDT) สูงสุด 7.5 Mb/s มากับ LE Isochronous Parameter Update (IPU), Encryption Key Schedule (EKS), Transient Application Key (TAK) และ Encryption Product Debugging (EPD) โดยรวมคือ LE ได้ท่อที่กว้างขึ้น (แบนด์วิดท์พื้นฐาน) และยืดหยุ่นขึ้น ส่วนรายละเอียดของ HDT ผมแยกไปเล่าตอนท้ายครับ
ตกลงเลขเวอร์ชันรับประกันอะไรได้บ้าง
เอา 7.0 เป็นตัวอย่างเลยครับ SIG ลงวันที่ของ Core 7.0 ไว้ที่ 2 พ.ย. 2026 แล้วประกาศเรื่อง HDT ในข่าววันที่ 4 พ.ย. 2026
แต่ มาตรฐานใหม่ออกมา ไม่ได้แปลว่าสินค้าที่วางขายอยู่รองรับของใหม่แล้ว นะครับ กระดาษออกก่อน ของตามทีหลัง ต้องรอชิปและเฟิร์มแวร์ตามมาก่อน ขนาดในข่าว HDT เอง SIG ยังบอกว่างานแรกที่คาดว่าจะใช้ HDT คือมาตรฐานเสียงไร้สายระดับพรีเมียม ซึ่งคาดว่าจะออกในปี 2027
อีกเรื่องคือ ฟีเจอร์ในไทม์ไลน์ด้านบนส่วนใหญ่เป็นตัวเลือกครับ ผู้ผลิตจะหยิบไปใส่แค่บางอย่างก็ได้ ไม่จำเป็นต้องใส่ครบทุกอย่าง
เลขเวอร์ชันบอกได้แค่นี้
- บอกได้ว่าอุปกรณ์ทำตามมาตรฐานกลางรุ่นไหน จบแค่นั้น
- ใช้ CODEC อะไร เสียงดีแค่ไหน อันนี้ไม่บอก
- ฟีเจอร์ทางเลือกใส่มาครบหรือเปล่า ก็ไม่บอก
- มือถืออีกฝั่งรองรับด้วยไหม ยิ่งไม่บอกครับ
สัญญาณ ระยะ และความเร็ว
ย่าน 2.4 GHz คนใช้เยอะ แล้ว Bluetooth อยู่ยังไง
Bluetooth อยู่ในย่าน ISM 2.4 GHz ครับ SIG ให้ช่วงไว้ที่ 2.402-2.480 GHz ย่าน ISM เป็นย่านความถี่ที่อุปกรณ์หลายชนิดใช้ร่วมกัน เพราะฉะนั้นเพื่อนบ้านเยอะมาก Wi-Fi ก็อยู่ตรงนี้ อุปกรณ์ไร้สายอื่นก็อยู่ตรงนี้

แล้ว Bluetooth เอาตัวรอดยังไง ใช้วิธี frequency hopping ครับ คือสลับช่องความถี่ไปเรื่อย ๆ ตามเวลา ช่องไหนมีปัญหาก็หลบ
เอกสารของ Technopolis เล่าว่า Classic กระโดดไปมาบน 79 ความถี่ ราว 1,600 ครั้งต่อวินาที อุปกรณ์สองชุดที่อยู่ใกล้กันเลยแทบไม่ชนช่องเดียวกัน นึกภาพคนสองคนคุยวิทยุสื่อสารกันในที่ที่มีคนใช้สัญญาณไร้สายเยอะครับ ถ้าแช่อยู่ช่องเดียวก็โดนเสียงคนอื่นแทรกตลอด สองคนนี้เลยตกลงกันไว้ว่าจะเปลี่ยนช่องไปพร้อมกันตลอดเวลา
ลองนึกถึงรถไฟฟ้าตอนคนแน่นแบบในภาพครับ ใส่หูฟังไร้สายกันแทบทั้งตู้ ทุกคู่ใช้ย่านเดียวกันหมด ที่ยังฟังกันได้ก็เพราะต่างคู่ต่างกระโดดหลบกันไปแบบนี้แหละ
วิธีนี้ช่วยให้อยู่ร่วมกับคนอื่นได้ครับ แต่ไม่ได้ทำให้การรบกวนหายไปทั้งหมด แค่หลบเก่งขึ้นเท่านั้นเอง
แต่ละแบบส่งได้เร็วแค่ไหน
ก่อนดูตาราง ขอย้ำก่อนครับ เลขพวกนี้เป็นความเร็วระดับสัญญาณ (ระดับ PHY) ไม่ใช่ความเร็วข้อมูลจริงที่แอปได้รับ ส่วนต่างหายไปไหน เดี๋ยวท้ายหัวข้อนี้ผมเล่าให้ฟัง
| ระบบ | ช่อง / อัตรา | ได้อะไร เสียอะไร |
|---|---|---|
| Classic BR | 79 ช่อง ห่างกัน 1 MHz · 1 Mb/s | ตัวพื้นฐานของ Classic |
| Classic EDR | 2 หรือ 3 Mb/s ในส่วนข้อมูล EDR | ส่งข้อมูลได้มากขึ้น แต่ไม่ได้เร็วทั้งก้อน ยังมี overhead (ข้อมูลส่วนเกินที่ไม่ใช่เนื้อหา) และบางส่วนของแพ็กเก็ตก็ไม่ได้ส่งแบบ EDR |
| LE 1M | 40 ช่อง ห่างกัน 2 MHz · 1 Mb/s | ฐานร่วมของ LE แบ่งเป็น 3 ช่องหลักไว้ประกาศตัว (primary advertising) กับอีก 37 ช่องทั่วไป |
| LE 2M | 2 Mb/s | ข้อมูลก้อนเท่าเดิมส่งเสร็จไวขึ้น แต่ไม่ได้ออกแบบมาให้ส่งได้ไกลขึ้น |
| LE Coded | S=2: 500 kb/s · S=8: 125 kb/s | ยอมช้าเพื่อให้สัญญาณทนขึ้น ส่งข้อมูลซ้ำซ้อนเผื่อไว้ แล้วใส่ Forward Error Correction (รหัสที่ช่วยซ่อมข้อมูลที่เสียระหว่างทาง) เข้าไปด้วย |
| LE HDT (Core 7.0) | PHY ใหม่ สูงสุด 7.5 Mb/s | เลขสูงสุดในตาราง แต่เป็นฟีเจอร์ทางเลือก ต้องรองรับทั้งสองฝั่ง และความเร็วข้อมูลจริง (throughput) ก็ต่ำกว่าความเร็วสัญญาณ |
เลขในตารางผมไม่ได้คิดเองนะครับ 1, 2, 3 Mb/s กับ 79 และ 40 ช่อง ตรงกับตารางเทียบ Classic กับ LE ในหน้า Technology Overview ของ SIG
ส่วน HDT สูงสุด 7.5 Mb/s ก็ตรงกับประกาศของ SIG ซึ่งบอกว่าเกือบสี่เท่าของ LE 2M PHY ในเอกสาร Core 7.0 บอกว่า 7.5 Mb/s คือโหมด HDT7.5 และมีเงื่อนไขพ่วงด้วยว่า เครื่องที่ทำโหมดนี้ต้องรองรับ HDT6 ด้วย

ระยะ “10 เมตร” บนกล่อง เชื่อได้แค่ไหน
เลข 10 เมตรที่เห็นบนกล่อง เชื่อได้แบบตัวเลขอ้างอิงครับ ไม่ใช่คำสัญญา
เพราะระยะจริงมีตัวแปรเยอะมาก ฝั่งตัวเครื่องก็มีกำลังส่ง ความไวของตัวรับ PHY ที่ใช้ เสาอากาศ ตำแหน่งติดตั้ง วัสดุตัวเครื่อง ฝั่งรอบตัวก็มีคน กำแพง และสัญญาณรบกวน
ดูคนในภาพครับ ใส่หูฟังเดินอยู่ มือถือเก็บไว้ในกระเป๋ากางเกง หูฟังกับมือถืออยู่บนตัวคนเดียวกันแท้ ๆ แต่ตัวเราเองนี่แหละที่บังสัญญาณ กลับกัน เซนเซอร์กลางแจ้งที่ไม่มีอะไรบัง ส่งได้ไกลกว่ามาก ทั้งที่เป็น Bluetooth เหมือนกัน
ขนาดหน้า Technology Overview ของ SIG เอง ยังไม่ใส่ตัวเลขระยะไว้เลยครับ ให้เป็นลิงก์ไปอ่านต่อในหน้าแยกต่างหากแทน
แล้ว Power Class หละ บอกระยะได้ไหม
Power Class คือระดับกำลังส่งครับ สเปกรุ่นก่อน ๆ แบ่งอุปกรณ์ Classic ออกเป็นกลุ่มตามกำลังส่งสูงสุด แบบนี้
ไม่เกิน 100 mW (+20 dBm)
ไม่เกิน 2.5 mW (+4 dBm)
ไม่เกิน 1 mW (0 dBm)
ฝั่ง LE ก็มี Class ของตัวเองเหมือนกัน อย่าง Class 1.5 ที่เอกสารให้ช่วงไว้ตั้งแต่ 10 mW ลงมาถึง 2.5 mW
ทีนี้อยู่กลุ่มที่ส่งแรงกว่า = ส่งได้ไกลกว่าเสมอไหม ไม่เสมอไปครับ Power Class เป็นแค่การจัดกลุ่ม ไม่ใช่ระยะที่รับประกัน แถมกฎหมายกับการออกแบบเครื่องจริงก็มีผลด้วย
และล่าสุด Core 7.0 ถอดคำจำกัดความ Power Class ออกไปแล้วครับ ฟังดูเหมือนเรื่องใหญ่ แต่เอกสารของ SIG อธิบายว่า การรับรองสินค้าตรวจตามข้อกำหนดด้านสัญญาณในสเปกมาตลอดอยู่แล้ว ส่วน Power Class เป็นแค่กลุ่มที่ตั้งไว้ใช้อธิบายเฉย ๆ
ถอดออกไปก็เลยไม่กระทบอะไร ทั้งการรับรองสินค้า (qualify) ความเข้ากันได้ และการทำงานของอุปกรณ์เก่าครับ
“เร็ว 2 เท่า ไกล 4 เท่า” จริงไหม
คำโฆษณาแบบ 2× speed / 4× range ผูกอยู่กับสองโหมดของ LE ใน Core 5.0 ครับ คือ LE 2M กับ LE Coded ซึ่งเป็นคนละโหมดกัน เลยไม่ใช่คำรับประกันว่าหูฟังทุกตัวจะเร็วสองเท่าและไกลสี่เท่าพร้อมกัน
ยิ่งถ้าฟังเพลงผ่าน A2DP (โปรไฟล์ฟังเพลงที่พูดถึงตอนต้น) ซึ่งยังวิ่งบน Classic ตัวเลขนี้ยิ่งไม่เกี่ยวเลยครับ
ที่ผมพูดได้เต็มปากจากตารางด้านบนมีสองอย่าง LE 2M เป็นสองเท่าของ 1M กับ Coded เอาความเร็วไปแลกความทนทาน ส่วนตัวเลข “ไกล 4 เท่า” อันนี้ผมยังหาเอกสารทางการมายืนยันไม่เจอครับ
ส่งได้เร็ว 7.5 Mb/s แล้วแอปได้เต็ม 7.5 ไหม
ไม่ได้ครับ ตัวเลขอย่าง 2 Mb/s หรือ 7.5 Mb/s คือความเร็ว “ในอากาศ” ล้วน ๆ
แท่งในกราฟข้างบนเป็นความเร็วสัญญาณดิบ ๆ ครับ ไม่ใช่ความเร็วที่แอปได้รับจริง
นึกภาพถนนที่จำกัดความเร็ว 120 ครับ แต่ตลอดทางติดไฟแดงเยอะ ความเร็วเฉลี่ยก็ไม่มีทางได้ 120 ไฟแดงของ Bluetooth คือเวลาที่ต้องเสียไปกับ header (หัวแพ็กเก็ต), acknowledgement (การตอบรับว่าได้รับแล้ว), ช่วงเว้นระหว่างแพ็กเก็ต, การแบ่งเวลาให้หลายอุปกรณ์ และการส่งซ้ำ หักพวกนี้ออกหมดแล้ว ที่เหลือถึงจะเป็นความเร็วที่แอปใช้ได้จริง
อีกคู่ที่ชวนสับสนคือ ATT MTU กับ Data Length ครับ สองค่านี้กำหนดขนาดข้อมูลต่อครั้งเหมือนกัน แต่อยู่คนละชั้น เป็นคนละค่ากัน เพิ่มค่าใดค่าหนึ่งไม่ได้ทำให้ทุกแอปเร็วขึ้นทันที
Bluetooth ทำงานเป็นชั้น ๆ
รู้แล้วว่าเลข Core บอกได้ไม่หมด ก็ต้องถามต่อว่า แล้วอะไรหละที่กำหนดว่าเราใช้อะไรได้จริง
คำตอบคือ Bluetooth ทำงานเป็นชั้น ๆ ซ้อนกันครับ นึกภาพตึกสี่ชั้นก็ได้ เราอยู่ชั้นบนสุด คลื่นวิทยุอยู่ชั้นล่างสุด จะสั่งงานอะไรสักอย่าง เรื่องต้องเดินลงบันไดไปทีละชั้น
- แอป / ประสบการณ์ใช้งานชั้นที่เราเห็นและกดใช้เอง เช่น ฟังเพลง โทร สั่งเปิดปิดไฟ
- Profile / Serviceตกลงกันไว้ว่างานแบบนี้ อุปกรณ์สองฝั่งต้องคุยกันยังไง
- Host protocolsซอฟต์แวร์ในเครื่อง (Host) รับหน้าที่จัดการข้อมูลกับคำสั่งควบคุม
- Controller / RFชิป Bluetooth (Controller) ตัวลงมือจริง ดูแลลิงก์ จังหวะเวลา และคลื่นวิทยุ
ผมเรียงจากบนลงล่าง ความสามารถที่เราเห็นต้องเดินผ่านให้ครบทุกชั้น ชั้นไหนไม่รองรับ เรื่องก็ค้างอยู่ชั้นนั้น ฟีเจอร์นั้นก็ไม่ทำงาน
ชั้นล่างสุดนี่แหละครับที่จับต้องได้ที่สุด ภาพนี้คือแผ่นวงจรเล็ก ๆ สีเขียวที่พิมพ์ว่า Bluetooth modem มีโมดูลชิปวางอยู่บนแผ่น กับแถวขาเสียบด้านข้าง ชิป Bluetooth (Controller) ที่พูดถึงก็คือชิ้นส่วนหน้าตาแบบนี้เอง

ศัพท์ที่จะเจอบ่อย แต่ละคำคืออะไร
เอ้า ศัพท์เยอะ งงสิ นึกภาพถนนครับ Core คือตัวถนน Profile คือกฎจราจรของรถแต่ละประเภท ส่วน CODEC คือวิธีบีบอัดสัมภาระที่บรรทุกไป
ทีนี้ถ้าเราเปลี่ยนถนน (Core) อย่างเดียว สัมภาระในรถก็ยังอัดมาแบบเดิม ไม่ได้เปลี่ยนตามถนนไปเอง
GATT เก็บข้อมูลยังไง ทำไมถึงไม่ใช่การส่งไฟล์
นึกภาพตู้ล็อกเกอร์ครับ GATT ไม่ได้ส่งของกันเป็นไฟล์ แต่เก็บข้อมูลไว้เป็นช่อง ๆ (attributes) แต่ละช่องมีป้ายติดไว้ เรียกว่า UUID (รหัสประจำชนิดข้อมูล) บอกว่าช่องนี้เก็บข้อมูลชนิดไหน
ฝั่ง Client เป็นคนเดินมาที่ตู้ของ Server จะเปิดอ่าน จะเขียนใส่ หรือจะขอรับ notification ก็ได้ คำนี้ไม่ใช่การแจ้งเตือนบนจอมือถือนะครับ หมายถึงให้อีกฝั่งส่งค่าใหม่มาเองโดยไม่ต้องถาม ส่วน indication ก็คล้ายกัน ต่างกันที่ฝั่งรับต้องตอบกลับในระดับ ATT ว่าได้รับแล้ว เหมือนจดหมายลงทะเบียนที่ต้องเซ็นรับ สองแบบนี้เลยทำงานไม่เหมือนกัน
ตรงนี้มีศัพท์บทบาทอีกสองคู่ที่ชวนงง ฝั่ง LE คำว่า Central/Peripheral ใช้บอกบทบาทตอนเชื่อมต่อ คือใครเป็นฝ่ายเริ่มต่อ ใครเป็นฝ่ายรอ ส่วน Broadcaster/Observer ใช้กับการประกาศตัว (advertising) และการคอยฟังสัญญาณนั้น และบทบาท Client/Server ก็ไม่จำเป็นต้องตรงกับ Central/Peripheral เสมอไปด้วย
ชิปบางตัวสวมได้หลายบทบาท และถือหลายลิงก์พร้อมกันได้ ส่วนจะถือได้กี่ลิงก์ ก็เหมือนคนที่ต้องคุยหลายสายพร้อมกันครับ ต้องมีหน่วยความจำพอ ต้องแบ่งเวลาส่งสัญญาณให้แต่ละลิงก์ (airtime) ได้ทัน และซอฟต์แวร์ต้องเขียนมารองรับ
โปรไฟล์ไหนเอาไว้ทำอะไร
งานแต่ละอย่างมีโปรไฟล์ของมันเองครับ ฟังเพลงตัวหนึ่ง โทรอีกตัวหนึ่ง เมาส์คีย์บอร์ดก็อีกตัว ตารางนี้คือตัวที่เจอในชีวิตประจำวัน และแต่ละตัวก็มีเรื่องที่คนมักเข้าใจผิดติดมาด้วย
| โปรไฟล์ | เอาไว้ทำอะไร | เรื่องที่คนมักเข้าใจผิด |
|---|---|---|
| A2DP | ทางส่งเสียงคุณภาพสูงอย่างเพลง แบบ Classic จากต้นทาง (Source) ไปปลายทาง (Sink) เช่น จากมือถือไปหูฟัง | มี A2DP แล้วที่ได้แน่ ๆ คือ SBC เพราะเป็นตัวที่ทุกเครื่องมีเหมือนกัน ส่วน AAC, aptX หรือ LDAC ไม่ได้พ่วงมาด้วยทุกเครื่อง |
| AVRCP | ทำหน้าที่รีโมต กดเล่น/หยุด เปลี่ยนเพลง และส่งข้อมูลเพลง เช่น ชื่อเพลง มาให้ด้วย (ถ้ารองรับ) | เป็นตัวสั่งงานเฉย ๆ ไม่ใช่ CODEC และไม่ได้ทำให้เสียงดีขึ้น |
| HFP / HSP | เสียงตอนโทร กับปุ่มรับ/วางสายแบบแฮนด์ฟรี ทุกวันนี้ใช้ HFP เป็นหลัก | เปิดไมโครโฟนปุ๊บเสียงเพลงเปลี่ยนปั๊บ อาจเป็นเพราะระบบสลับเส้นทางเสียงไปเป็น HFP |
| HID / HOGP | พวกอุปกรณ์ป้อนข้อมูล เช่น เมาส์ คีย์บอร์ด จอยเกม ส่วน HOGP ก็คือ HID ที่วิ่งบน LE (HID over GATT) | อยากรู้ report rate (ความถี่ที่ส่งค่าออกมา) กับ latency (เวลาหน่วง) ดูจากเลขเวอร์ชัน Bluetooth อย่างเดียวไม่ได้ |
| PAN | เครือข่ายส่วนตัว เช่น แชร์เน็ตให้กันผ่าน Bluetooth ในเครื่องที่รองรับ | Bluetooth เป็นแค่สายพ่วงครับ ตัวมันไม่ได้ให้อินเทอร์เน็ตเอง ต้องมีอุปกรณ์ต้นทางที่ต่อเครือข่ายอยู่ |
| PBAP / MAP | ส่งรายชื่อผู้ติดต่อ / ข้อความ เช่น ระหว่างมือถือกับรถ | ของพวกนี้เป็นข้อมูลส่วนตัว เราต้องอนุญาตให้เข้าถึงก่อน และต้องรองรับทั้งสองฝั่งด้วย |
| OPP / OBEX / SPP | ส่งไฟล์หรือข้อมูลชิ้นเล็ก ๆ หรือส่งข้อมูลแบบ serial (เหมือนต่อสายอนุกรม) | บางระบบปฏิบัติการก็หวง ไม่เปิดความสามารถนี้ให้ทุกแอปใช้ |
| LE Audio: BAP / CAP / TMAP / HAP / PBP | ไล่ตามลำดับชื่อเลย คือ ฐานของเสียง LE, ให้หลายเครื่องทำงานประสานกัน, ฟังเพลง/โทร, เครื่องช่วยฟัง และการกระจายเสียงสาธารณะ (public broadcast) | คำว่า LE Audio คำเดียวยังบอกไม่หมดครับ ข้างในมีหลายบทบาทหลายความสามารถ ต้องดูต่อว่าสินค้าตัวนั้นรองรับงานแบบไหนบ้าง |

หูฟังข้างเดียวสีดำในภาพเป็นหูฟังคุยโทรศัพท์รุ่นเก่า มีปุ่มรูปหูโทรศัพท์ไว้กดรับสาย กับห่วงคล้องหู งานแบบนี้แหละคือเส้นทางโทร (HFP) ในตารางด้านบน
เพลงเดินทางจากแอปถึงหูยังไง
ก่อนเข้าเรื่อง CODEC ขอปูพื้นกันนิดครับ ว่ากว่าเพลงจะมาถึงหูเราผ่านหูฟังไร้สาย มันต้องผ่านอะไรมาบ้าง
หลายคนเข้าใจว่าเปิดไฟล์ FLAC (ไฟล์เพลงแบบ lossless) แล้วเครื่องก็ยื่น FLAC ไปให้หูฟังตรง ๆ ความจริงไม่ใช่แบบนั้นครับ ระหว่างทางมีทั้งแกะ ทั้งห่อใหม่ ไล่ดูทีละขั้นได้เลย
- ไฟล์หรือสตรีม จุดเริ่มต้น จะเป็น FLAC, AAC, MP3 หรือเพลงจากแอปสตรีมมิ่งก็ได้
- ถอดเป็น PCM เครื่องแกะไฟล์ออกมาเป็นสัญญาณดิบก่อน แล้วมิกซ์รวมกับเสียงอื่นในเครื่อง และปรับความดัง
- Bluetooth encoder บีบอัดสัญญาณใหม่อีกรอบ ตาม CODEC ที่สองเครื่องต่อรองตกลงกันไว้
- สัญญาณ + buffer พักข้อมูลไว้ใน buffer ก่อน เผื่อไว้กันเสียงสะดุด แล้วจัดเป็นแพ็กเก็ต และจัดเวลาส่ง
- หูฟังหรือลำโพง ปลายทางถอดรหัสกลับ ส่งผ่าน DSP (ตัวประมวลผลเสียง) แล้วเข้า DAC แปลงเป็นเสียงจริงให้เราได้ยิน
นึกภาพส่งพัสดุก็ได้ครับ ไฟล์เพลงคือกล่องที่ห่อมาเรียบร้อย แต่เครื่องต้นทางไม่ได้ส่งกล่องนั้นต่อไปทั้งกล่อง เครื่องจะแกะเสียงออกมาเป็น PCM ก่อน แล้วค่อยเข้ารหัสใหม่อีกรอบตาม CODEC ที่ใช้อยู่ ก็คือห่อใหม่ให้พอดีกับรถที่จะมารับนั่นเอง
เพราะงั้นเปิดไฟล์ AAC ก็ไม่ได้แปลว่าไฟล์เดิมจะวิ่งผ่าน Bluetooth ไปทั้งอย่างนั้นโดยไม่ถูกแปลง ส่วนเปิดไฟล์ FLAC ก็ไม่ได้ช่วยให้ลิงก์ไร้สายกลายเป็น lossless ขึ้นมาเอง
ที่เล่ามานี้คือเส้นทางทั่วไปนะครับ บางระบบอาจมีฮาร์ดแวร์มาช่วยเร่ง หรือมีเส้นทางเฉพาะของตัวเอง
PCM คืออะไรหละ
เสียงดิบที่ยังไม่ถูกบีบอัดครับ หน้าตาเป็นตัวเลขชุดยาว ๆ ที่จดไว้ว่าแต่ละช่วงเวลา คลื่นเสียงสูงต่ำแค่ไหน ตัวเลขชุดนี้แหละที่ encoder รับไปบีบให้เล็กลง
Lossy กับ Lossless ต่างกันยังไง
Lossy
บีบแบบยอมเสียครับ ทิ้งรายละเอียดบางส่วนไปเพื่อให้ข้อมูลเล็กลง เหมือนจัดกระเป๋าใบเล็กที่ต้องเลือกว่าอะไรไม่เอาไป ส่วนจะทิ้งอะไร CODEC แต่ละตัวมีแบบจำลองและวิธีเข้ารหัสของตัวเองเป็นคนตัดสิน
คุณภาพที่ออกมาเลยมีตัวแปรสี่อย่าง คือ CODEC, bitrate, ตัว encoder และเพลงต้นฉบับ
SBC, AAC, aptX HD, LDAC และ LC3 อยู่ในกลุ่มนี้ทั้งหมด
Lossless
บีบแล้วไม่เสีย แกะกลับมาได้ตรงกับข้อมูลที่ส่งเข้า encoder (ในโหมดที่ระบุ) เหมือนพับเสื้อใส่กระเป๋า หยิบออกมาก็ยังเป็นเสื้อตัวเดิม
แต่สังเกตคำว่า “ที่ส่งเข้า encoder” นะครับ ก่อนจะมาถึง encoder เสียงอาจผ่าน resampling (แปลง sampling rate), EQ (ปรับเสียงทุ้ม-แหลม) หรือการประมวลผลอื่นมาแล้วก็ได้ ใครอยากได้ bit-perfect (ตรงกับต้นฉบับทุกบิต) จริง ๆ เลยต้องไล่ดูทั้งเส้นทาง
ตัวเลข 24-bit / 96 kHz บอกอะไรเราบ้าง
เลขนี้บอกแค่ว่าระบบรับสัญญาณ PCM ได้ละเอียดสุดแค่ไหน หรือรองรับโหมดไหนครับ พูดง่าย ๆ คือบอกขนาดประตูรับของ ส่วนเรื่องที่เราอยากรู้จริง ๆ มันไม่ได้ตอบสักข้อ ส่งมาครบทุกบิตไหม DAC แม่นแค่ไหน ฟังแล้วดีกว่าตัวเลือกอื่นเสมอหรือเปล่า
ดูกล่องหูฟังในภาพก็ได้ครับ มุมขวาบนมีโลโก้ Hi-Res Audio Wireless กับ LDAC แปะคู่กันอยู่ ป้ายแบบนี้ก็เหมือนเลข 24-bit / 96 kHz คือบอกว่าหูฟังรับได้ถึงไหน ส่วนตอนฟังจริงจะได้ใช้ไหม ต้องดูมือถืออีกฝั่งด้วย

อีกคู่ที่คนมักสับสนคือ bitrate กับ sampling rate ชื่อลงท้ายด้วย rate เหมือนกัน แต่เป็นคนละเรื่องกัน
bitrate
อย่างเลข 990 kb/s คือปริมาณข้อมูลที่บีบอัดแล้วต่อวินาที นึกภาพเป็นความกว้างของท่อครับ ท่อกว้าง ข้อมูลก็ไหลผ่านได้มากในหนึ่งวินาที
sampling rate
อย่างเลข 96 kHz คือจำนวนครั้งที่วัดคลื่นเสียงต่อวินาที ก็คือความถี่ในการจดตัวเลข PCM ที่เล่าไปข้างบนนั่นแหละครับ
แล้วท่อกว้างกว่า เสียงดีกว่าเสมอไหม ถ้าเทียบ CODEC คนละแบบกัน ดู bitrate ตัวเดียวแล้วตัดสินคุณภาพ อาจพลาดได้ครับ เพราะแต่ละตัวบีบข้อมูลเก่งไม่เท่ากัน คนจัดกระเป๋าเก่ง ใช้กระเป๋าใบเล็กกว่าก็ยังขนของสำคัญไปได้ครบ
ตัวอย่างที่เห็นชัดคือ LC3 ในกราฟของ Bluetooth SIG เขาบอกว่า LC3 ที่ 160 kb/s ได้คะแนนจากการทดสอบฟังสูงกว่า SBC ที่ 345 kb/s (ที่ 48 kHz ซึ่งได้คะแนนราว 4 กว่า ๆ บนสเกลมาตรฐาน ITU-R BS.1116-3) ทั้งที่ใช้ข้อมูลไม่ถึงครึ่ง (Bluetooth SIG: A Technical Overview of LC3)
และ CODEC ก็เป็นแค่ด่านเดียวครับ เสียงที่ได้ยินจริงยังขึ้นกับไดรเวอร์หูฟัง ซีลหูแน่นไหม ตั้ง EQ ไว้ยังไง เปิดดังแค่ไหน และสภาพแวดล้อมรอบตัวด้วย
ทำไมต้องบีบอัดเสียง ลองกดเครื่องคิดเลขดู
เริ่มจากเสียงดิบก่อนครับ PCM คือเสียงดิจิทัลแบบไม่บีบอัด แบบเดียวกับที่อยู่ในแผ่น CD อยากรู้ว่ามันใหญ่แค่ไหน สูตรง่ายมาก เอา sample rate (วินาทีหนึ่งเก็บตัวอย่างเสียงกี่ครั้ง) × bit depth (แต่ละครั้งจดละเอียดกี่บิต) × จำนวนช่องเสียง จบแค่นั้นเลย
และนี่ยังไม่รวมข้อมูลส่วนเกินของระบบส่ง (overhead) นะครับ มาลองคิดของ CD กันก่อนทีละขั้น
- เอา sample rate คูณ bit depth44,100 × 16 = 705,600 bit/s นี่คือต่อหนึ่งช่องเสียง
- คูณจำนวนช่องเสียง705,600 × 2 (stereo) = 1,411,200 bit/s
- แปลงเป็น kb/s1,411,200 ÷ 1,000 = 1,411.2 kb/s นี่คือข้อมูล PCM ดิบล้วน ๆ ยังไม่รวม header และการส่งซ้ำ
ทีนี้ลองเปลี่ยนค่าเล่นดูครับ สี่ช่องด้านล่างผมคำนวณตามสูตรเดียวกัน จะเห็นว่าพอขยับ sample rate กับ bit depth ขึ้น ก้อนข้อมูลก็โตตามไปด้วย
ทีนี้เอาเลขของ CODEC จริงไปวางข้าง CD ดูครับ ผลทดสอบฟังของ SIG ที่เล่าไปในหัวข้อก่อน LC3 ใช้ 160 kb/s ส่วน SBC ใช้ 345 kb/s PCM ของ CD ใหญ่กว่า 160 kb/s ประมาณ 8.8 เท่า (1,411.2 ÷ 160) และใหญ่กว่า 345 kb/s ประมาณ 4.1 เท่า เหมือนจะส่งผ้านวมผืนใหญ่ทางพัสดุ ก็ต้องอัดให้แฟบก่อนถึงจะลงกล่องได้ นี่แหละครับเหตุผลที่ต้องบีบอัดก่อนส่งทาง Bluetooth
แต่อย่าเพิ่งเอาเลขพวกนี้ไปตัดสินเสียงนะครับ ทั้งชุดนี้บอกแค่ “ปริมาณข้อมูล” เท่านั้น ข้อมูลมากกว่าไม่ได้แปลว่าเสียงดีกว่าเสมอ (ผล LC3 กับ SBC ก็เห็นอยู่) และ CODEC แบบ lossy คือบีบอัดแบบยอมตัดข้อมูลบางส่วนทิ้ง ก็ไม่ได้ให้ข้อมูลออกมาเหมือน PCM ดิบอยู่แล้ว
ระบบส่งได้ตั้ง 3 Mb/s แล้วทำไมยังมีข้อจำกัดอีก?
เลข 3 Mb/s คือความเร็วสัญญาณสูงสุดของ Classic แบบ EDR ครับ ทางเดียวกับที่ A2DP ใช้ส่งเพลง และเป็นอัตรา PHY หรือความเร็วดิบของสัญญาณ เหมือนเงินเดือนก่อนหัก กว่าจะเหลือถึงมือให้เสียงใช้จริง ต้องหัก header หักการยืนยัน หักการเว้นช่วง แล้วยังต้องแบ่งเวลาให้ลิงก์อื่นอีก
ดูตัวเลขจริงจากหน้า LE Primer ของ SIG ก็ได้ครับ
สองกล่องหลังคือ Coded PHY ครับ ทั้งสองแบบยอมเอาความเร็วไปแลกกับระยะที่ไกลขึ้น เลขถึงได้หล่นลงมาขนาดนั้น
EDR มีมาตั้งแต่ Bluetooth 2.0 (ดูหัวข้อไทม์ไลน์ทุกเวอร์ชัน) และหลักการเดียวกันเลยครับ 3 Mb/s เป็นความเร็วดิบ เสียงไม่ได้ใช้ได้เต็มทั้งก้อน ส่วนที่ผมยกตัวเลขฝั่ง LE มาให้ดู ก็เพราะ SIG เขียนตัวเลขฝั่งแอปไว้ชัดเฉพาะฝั่ง LE
อีกข้อที่คนมักลืมคือเสียงต้อง “มาถึงตามเวลา” ครับ ต่อให้ throughput (ปริมาณที่ส่งได้จริง) คิดเฉลี่ยแล้วพอ แต่ถ้ามีช่วงสะดุดนาน ๆ เสียงก็ขาดอยู่ดี เหมือนรถเมล์ที่เฉลี่ยแล้วมาชั่วโมงละหกคัน แต่มาพรวดเดียวติดกันหกคันแล้วเงียบหายไปเลย คนที่ป้ายก็ยืนรอเก้ออยู่ดี ผมเลยว่าการจัดเวลา buffer (ที่พักข้อมูลเผื่อไว้) และ packet loss (ข้อมูลหล่นหายระหว่างทาง) สำคัญพอ ๆ กับ bitrate ครับ
CODEC แยกเป็นหลายตระกูล ไม่ใช่ขั้นบันได
เห็นรายชื่อ CODEC เรียงกันทีไร หลายคนจะนึกว่าเป็นขั้นบันได ไต่จากแย่ไปดี SBC แล้ว AAC แล้ว aptX แล้ว LDAC แล้ว LC3
ความจริงมันเหมือนผังเครือญาติมากกว่าครับ แตกเป็นหลายตระกูล ต่างคนต่างโตในบ้านของตัวเอง ตามผู้ผลิตและมาตรฐานคนละตัว ไล่ดูทีละตระกูลกัน
หน้าตาโลโก้ของแต่ละตระกูลเป็นแบบนี้ครับ เจอบนกล่องหูฟังกันบ่อย ส่วน SBC กับ LC3 ไม่มีโลโก้ให้เห็นบนกล่อง ผมเลยใส่เป็นชื่อไว้เฉย ๆ
AAC
aptX ของ Qualcomm
LDAC ของ Sony
LHDC ของ Savitech
LC3plus ของ Fraunhofer IIS
Opus- กลุ่มพื้นฐานSBC และ AAC SBC คือภาษากลางของ A2DP ทุกเครื่องมี ส่วน AAC เป็นทางเลือกที่อุปกรณ์จำนวนมากใช้ เสียงจะออกมาดีแค่ไหนอยู่ที่การตั้งค่ากับตัว encoder ชื่อ AAC เราคุ้นกันมาจากไฟล์เพลงและงานกระจายเสียงก็จริง แต่การส่ง AAC ผ่าน Bluetooth ไม่ได้เหมือนการเปิดไฟล์ AAC ตรง ๆ นะครับ
- กลุ่มของผู้ผลิตaptX และรุ่นย่อย aptX เกิดก่อน Bluetooth อีกครับ เริ่มมาจากงานบีบอัดเสียง แล้วค่อยถูกหยิบมาใช้เป็นทางเลือกใน Classic Audio (ระบบเสียง Bluetooth แบบเดิม) จากนั้นก็แตกรุ่นย่อยออกมา รุ่น HD เน้นคุณภาพ รุ่น Low Latency เน้นลดเวลาหน่วง ส่วน Adaptive ปรับการทำงานของตัวเองตามสภาพสัญญาณและประเภทงาน
- ทศวรรษ 2010
พ.ศ. 2553–2562เสียงความละเอียดสูง (High-resolution) ผ่าน Classic ยุคนี้ LDAC ของ Sony กับ aptX HD เข้ามาเป็นทางเลือกที่รองรับสัญญาณความละเอียดสูง แต่ก็ยังบีบอัดแบบ lossy อยู่นะครับ แล้ว LHDC กับ CODEC เฉพาะค่ายอื่น ๆ ก็ตามเข้ามาอีก มีข้อดีก็ย่อมมีข้อเสีย ทางเลือกเยอะขึ้นก็ยุ่งขึ้น เพราะต้องเลือกมือถือกับหูฟังที่รองรับ CODEC ตัวเดียวกัน - 2563–2565 (ค.ศ. 2020–2022)LC3 และชุดมาตรฐาน LE Audio LE Audio เปิดตัวแนวคิดปี 2020 ข้อกำหนด LC3 ก็ออกปีเดียวกัน แล้วชุดมาตรฐาน LE Audio มาเสร็จสมบูรณ์ปี 2022 ชุดนี้ไม่ได้เปลี่ยนแค่ชื่อ CODEC ครับ เปลี่ยนทั้งวิธีส่งเสียงและวิธีควบคุมไปพร้อมกัน
- 2564 (ค.ศ. 2021) เป็นต้นมาLossless แบบมีเงื่อนไข และส่วนขยาย Qualcomm ประกาศ aptX Lossless ออกมา โดยเป็นความสามารถหนึ่งของ aptX Adaptive อีกที และต้องอาศัยระบบกับลิงก์ที่รองรับถึงจะได้ใช้ ส่วน LC3plus ก็ไปโตต่อของมันเอง แยกเป็นมาตรฐานและส่วนขยายของตัวเอง ชื่อคล้ายกันแค่ไหนก็ต้องแยกให้ออกจาก LC3 ที่เป็นฐานของ LE Audio
หัวข้อนี้มีข้อเดียวที่อยากให้ลบออกจากหัวครับ ไม่มีสมการแบบ “Bluetooth 5.0 = aptX, 5.3 = LC3, 6.0 = LC3plus” ใครเคยจำมาแบบนี้ ลบทิ้งได้เลย
Bluetooth Core (เวอร์ชันของมาตรฐานกลาง) กับ CODEC ก็คือถนนกับสัมภาระที่เล่าไปตอนต้น ต่างคนต่างพัฒนาแยกกัน จะได้ใช้ CODEC ไหนต้องดูสองอย่าง คือโปรไฟล์ที่ใช้ กับดูว่าทั้งสองฝั่งรองรับตัวเดียวกันไหม
เลข 5.0 เหมือนกัน แล้วเกี่ยวกันไหม
ไม่เกี่ยวครับ CODEC มีเลขรุ่นของตัวเอง เป็นคนละชุดกับเลข Bluetooth อย่าง LHDC 5.0 ก็ไม่เกี่ยวกับ Bluetooth 5.0 แค่เลขมาตรงกันเฉย ๆ ส่วน LC3plus ก็ไม่ใช่ CODEC บังคับของ Bluetooth 6.0
เทียบ CODEC ทีละตัว พร้อมเงื่อนไข
บอกก่อนนะครับ ตารางนี้ผมไม่ได้จัดอันดับจากแย่ไปดี ตัวเลขที่ใส่ไว้มาจากเอกสารหรือโหมดหนึ่งของ CODEC ตัวนั้น สินค้าแต่ละรุ่นไม่จำเป็นต้องได้เท่านี้ ส่วนตัวไหนเหมาะกับเรา ดูที่เอาไปใช้งานอะไร กับมือถือและหูฟังเข้ากันได้ไหม
ส่วน latency ผมตั้งใจไม่ใส่ค่าตายตัวให้ทุก CODEC เพราะผู้ผลิตบางเจ้าบอกแค่เวลาหน่วงของตัว CODEC เอง หรือของเส้นทางทดสอบบางส่วน จะหยิบมาเทียบกับ latency ที่นับตั้งแต่ต้นทางถึงหูตรง ๆ ไม่ได้ เหมือนเอาเวลาขับรถเฉพาะช่วงทางด่วน ไปเทียบกับเวลาเดินทางทั้งทริป
กลุ่ม Classic / A2DP
| CODEC | ตัวเลขที่เจอ | เรื่องที่ควรรู้ |
|---|---|---|
| SBC ฐานบังคับของ A2DP | ค่าตัวอย่างคือ stereo 328 kb/s ที่ 44.1 kHz (ค่าแนะนำในสเปก A2DP ที่ Sony ก็หยิบไปใช้เทียบ) ขยับได้ตาม bitpool (ค่างบบิตที่ตั้งไว้) | เข้ากับใครก็ได้ กว้างที่สุดแล้วครับ แต่อย่าเหมาว่า SBC ตั้งค่าแบบไหนเสียงก็เหมือนกันหมด |
| AAC ทางเลือก | บางระบบตั้งไว้ราว 256 kb/s แต่ไม่ใช่ค่าตายตัวของมาตรฐาน และเลขนี้ผมหาเอกสารต้นทางมายืนยันไม่เจอครับ บอกกันไว้ตรง ๆ | ชื่อ AAC เหมือนกันแต่ฝีมือไม่เท่ากันครับ คุณภาพกับ latency อยู่ที่ implementation (ตัวเข้ารหัสที่แต่ละค่ายเขียนเอง) ด้วย |
| aptX ของ Qualcomm | 16-bit อัตราคงที่ราว 384 kb/s (เลขละเอียดผมเล่าไว้ในหัวข้อ aptX ด้านล่าง) | ส่งด้วยอัตราค่อนข้างคงที่ ต้องรองรับทั้งสองฝั่งถึงจะได้ใช้ และไม่ได้ดีกว่า SBC/AAC ไปทุกกรณีนะครับ |
| aptX HD | ขยับขึ้นเป็น 24-bit ที่ 570 kb/s | ละเอียดขึ้นก็จริง แต่ยัง lossy อยู่ และอุปกรณ์ที่มี aptX ก็ใช่ว่าจะใช้ HD ได้ทุกตัว |
| aptX Low Latency | 352 kb/s ตัวนี้เน้นลดเวลาหน่วง | ออกแบบมาเพื่อลดเวลาหน่วงโดยเฉพาะ แต่ต้องเช็กว่าตัวส่งรองรับโหมดนี้จริง เพราะรองรับ aptX หรือ Adaptive ไม่ได้แปลว่าใช้ LL ได้ |
| aptX Adaptive | ปรับ bitrate เองตามสภาพลิงก์ สูงสุดราว 420 kb/s | ตัวนี้ต้องดูหลายอย่างครับ ทั้งรุ่นชิป เฟิร์มแวร์ และมือถือกับหูฟังที่ใช้คู่กัน แล้วเห็นโหมด 24/96 ก็อย่าเพิ่งเข้าใจว่าเป็น lossless |
| aptX Lossless ความสามารถของ Adaptive | Qualcomm ประกาศปี 2564 (ค.ศ. 2021) เริ่มที่ 16-bit / 44.1 kHz ส่วนรุ่นชิปใหม่เช่น S3 Gen 3 ไปถึง 24-bit / 48 kHz ตามข่าวของ Qualcomm ปี 2567 (ค.ศ. 2024) | ต้องมีระบบรองรับและสัญญาณดีด้วยครับ แบนด์วิดท์ไม่พอเมื่อไหร่ มันจะปรับลดคุณภาพลง เพราะงั้นเห็นแค่โลโก้ aptX อย่าเพิ่งสรุป |
| LDAC ของ Sony | 330 / 660 / 990 kb/s ปรับให้อัตโนมัติ (Sony) | ระดับ 990 กินแบนด์วิดท์มาก ไปอยู่ในที่ที่สัญญาณรบกวนเยอะเลยอาจสะดุดได้ Sony บอกว่าได้รับรอง Hi-Res Audio Wireless ก็จริง แต่ยังบีบอัดอยู่นะครับ ไม่ใช่ lossless |
| Samsung Scalable | Scalable รุ่นแรกปรับ bitrate ได้ช่วง 88–512 kb/s (หน้า Support ของ Samsung) ส่วน UHQ 24-bit / 96 kHz เป็นของ SSC รุ่นหลัง ซึ่ง Samsung ไม่ได้บอก bitrate ไว้ | ต้องคู่กับมือถือ Samsung ถึงจะใช้ได้ครบครับ ส่วนโหมด Hi-Fi 24-bit / 48 kHz ของ Buds2 Pro ผมเล่าไว้ในหัวข้อ Samsung ด้านล่าง |
| Huawei L2HC | รุ่น 3.0 สูงสุด 1.5 Mb/s, รุ่น 4.0 สูงสุด 2.3 Mb/s (หน้า Support ของ Huawei) ส่วนรุ่น 2.0 เขาไม่ได้บอก bitrate ไว้ | ใช้ได้เฉพาะมือถือกับหูฟังรุ่นที่ Huawei บอกไว้เท่านั้น แล้วต้องดูเวอร์ชัน OS กับภูมิภาคด้วย |
| SBC XQ | เป็นแค่การตั้งค่าในซอฟต์แวร์ของบางระบบ | ไม่ใช่ CODEC มาตรฐานตัวใหม่ และไม่ใช่ Core รุ่นใหม่ครับ ส่วนตัวเลขจะได้เท่าไหร่ อยู่ที่หูฟังปลายทางตกลงรับค่าไหน |
| Opus | บางระบบมีให้ใช้ใน Bluetooth แบบ vendor-specific (ส่วนที่ผู้ผลิตกำหนดเอง) | ไม่ใช่ CODEC บังคับครับ และไฟล์หรือแอปที่ใช้ Opus ก็ไม่ได้แปลว่า Bluetooth จะใช้ Opus ตามไปด้วย |
| MPEG-1/2 Audio, ATRAC, MPEG-D USAC | อยู่ในหมวดทางเลือกของ A2DP | มีบทบาทอยู่ในประวัติของสเปก แต่ใช่ว่าทุกระบบจะเปิดให้ใช้ |
แท่งในกราฟข้างบนมาจากไหนบ้าง ผมไล่ให้ครับ ตัวเลขเป็นค่าสูงสุดที่ผู้ผลิตบอกไว้ ยกเว้น SBC ที่ใช้ค่าแนะนำในสเปก A2DP (ตัวเดียวกับที่ Sony หยิบไปเทียบ) กับแท่ง CD ที่เป็น PCM ไม่บีบอัด ไม่ใช่ CODEC ผมใส่ไว้ให้เทียบเฉย ๆ ของจริงจะได้เท่าไหร่อยู่ที่มือถือกับหูฟังคู่นั้นและสภาพสัญญาณ และแท่งยาวกว่าก็ไม่ได้แปลว่าเสียงดีกว่านะครับ เรื่อง LC3 กับ SBC ข้างบนเป็นตัวอย่างให้เห็นแล้ว
ส่วน LHDC มีหลายรุ่นครับ ผมเลยแยกไปเล่าด้านล่าง
กลุ่ม LE Audio และเสียงสนทนา
| CODEC | ตัวเลขที่เจอ | เรื่องที่ควรรู้ |
|---|---|---|
| LC3 ฐานของ LE Audio | ความยาวเฟรม (frame) 10 หรือ 7.5 ms, sampling rate 8 ถึง 48 kHz (8, 16, 24, 32, 44.1, 48) ส่วน bitrate กำหนดจากจำนวนไบต์ (octet) ต่อเฟรม (Bluetooth SIG) | ออกแบบมาให้เสียงยังดีที่ bitrate ต่ำ และกลบเสียงขาดได้เวลาแพ็กเก็ตหาย (packet loss) เห็นเลข bitrate แล้วต้องถามต่อด้วยครับ ว่าเป็นของช่องเดียวหรือรวมสองช่อง |
| LC3plus | รองรับถึง 96 kHz, เฟรมยาวได้ตั้งแต่ 10 ลงไปถึง 1.25 ms ส่วนโหมด low-delay Fraunhofer บอกว่าหน่วงรวมต่ำถึง 7 ms นับตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง (end-to-end) (เลขของผู้ผลิตเอง) | เป็นญาติกับ LC3 ครับ แต่เป็นคนละมาตรฐาน ไม่ใช่ CODEC บังคับของ Bluetooth 6.0 และไม่ใช่ LC3 รุ่นใหม่ที่ทุกเครื่องอัปเดตได้ |
| LC3plus lossless | Fraunhofer บอกว่าสลับไปมาระหว่าง lossless กับ lossy ได้อย่างราบรื่น | เป็นความสามารถเฉพาะครับ ต้องมี implementation ที่ทำโหมดนี้ได้ ไม่ใช่ของที่ติดมากับ LC3 พื้นฐาน |
| CVSD | ใช้กับเสียงโทร แบบย่านความถี่แคบ (narrowband) | กินทรัพยากรน้อย เป็นพื้นฐานมาตั้งแต่ยุคเก่า แต่ย่านเสียงพูดแคบกว่าแบบ wideband (ย่านกว้าง) |
| mSBC | รับเสียงพูด PCM 16 kHz ก่อนเข้ารหัส ใช้ใน HFP แบบ Wideband Speech | ตัวนี้ไว้โทรครับ ไม่ได้เอาไว้สตรีมเพลงสเตอริโอผ่าน A2DP |
| LC3-SWB | เสียงพูดที่ 32 kHz ใน HFP รุ่นที่รองรับ | ชื่อคล้าย LC3 เฉย ๆ ครับ มีตัวนี้แล้วเส้นทางการโทรก็ไม่ได้กลายเป็น LE Audio ไปเองโดยอัตโนมัติ |
สองตารางนี้ถ้าย่อให้เหลือประโยคเดียว ก็คือตอนฟังเพลงกับตอนโทร หูฟังใช้ CODEC คนละตัวกันครับ
ฟังเพลงใช้ตัวที่เก่งเรื่องคุณภาพ พอโทรก็ไปใช้ตัวสำหรับเสียงพูด ซึ่งย่านเสียงแคบกว่ามาก นี่แหละครับ เหตุผลที่เสียงเปลี่ยนไปทันทีตอนรับสาย
อ่านต่อ: Sony LDAC, About aptX, aptX Adaptive, Fraunhofer LC3/LC3plus
CODEC พวกนี้อยู่ในหูฟังตัวไหนที่ผมรีวิวไว้บ้าง
อ่านตารางแล้วอยากเห็นว่าพออยู่ในหูฟังจริงเป็นยังไง สามตัวนี้ผมเขียนรีวิวไว้แล้วครับ ตามไปอ่านต่อได้เลย
- vivo TWS 4 รองรับ LDAC และ aptX Adaptive
- HUAWEI FreeBuds Pro 4 รองรับ LDAC และ L2HC 4.0 ที่ไปได้สูงสุด 2.3 Mb/s (บนมือถือ HUAWEI) เลขเดียวกับหน้า Huawei ในตารางข้างบน
- ROSESELSA Ceramics Ultra เข้าแอปแล้วเลือกได้ว่าจะใช้ LDAC หรือ LHDC 5.0
หูฟังรองรับ แล้วจะได้ใช้ทุกครั้งไหม
ไม่ทุกครั้งครับ ตบมือข้างเดียวไม่ดัง มือถือกับหูฟังต้องรองรับ CODEC ตัวเดียวกันถึงจะได้ใช้ตัวนั้น ถ้าไม่ตรงกันก็จะถอยไปใช้ SBC หรือ AAC

กล่องหูฟังเองก็ชอบเอาโลโก้มาเรียงโชว์ครับ อย่างกล่อง EarFun Air Pro 4 ในภาพ ด้านหน้ามีทั้ง LDAC, aptX Adaptive, Hi-Res Audio Wireless และ Snapdragon Sound ครบแถว
เห็นโลโก้เยอะแบบนี้อย่าเพิ่งนับเป็นคะแนนนะครับ มันบอกว่าหูฟังรองรับอะไรบ้าง ส่วนจะได้ใช้ตัวไหน ก็ต้องดูว่ามือถือของเรารองรับตัวเดียวกันหรือเปล่า
LHDC แต่ละรุ่นต่างกันยังไง
กล่องหูฟังเขียนว่า “รองรับ LHDC” แล้วเอาไปเทียบกับอีกรุ่นที่เขียนเหมือนกันได้เลยไหม ยังไม่ได้ครับ เพราะ LHDC มีหลายรุ่น หลายโหมด แถมยังมีส่วนขยายอีก ก็เหมือนรู้แค่ว่ารถสองคันยี่ห้อเดียวกัน แต่ยังไม่รู้ว่ารุ่นไหน ปีไหน
LHDC ย่อมาจาก Low Latency and High-Definition Audio Codec เป็นตระกูล CODEC ของบริษัท Savitech ในสินค้า Bluetooth แบบ Classic มันวิ่งผ่าน A2DP (โปรไฟล์ฟังเพลง) ในช่องที่เรียกว่า vendor-specific คือช่องที่เปิดไว้ให้ผู้ผลิตกำหนดเอง ตัวส่งกับตัวรับต้องแจ้งกันก่อนว่าใครรองรับโหมดไหน และต้องมีโหมดที่ตรงกันทั้งคู่ถึงจะใช้ได้
โลโก้ LHDC ของ Savitechชื่อของมันมีจุดชวนเข้าใจผิดอยู่สองจุดครับ จุดแรกคือคำว่า Low Latency ในชื่อ มีคำนี้อยู่ก็ไม่ได้ยืนยันว่าจะเปิดโหมดลดหน่วงพร้อมกับโหมดคุณภาพสูงสุดได้เสมอ จุดที่สองคือเลข 5.0 ใน LHDC 5.0 ไม่เกี่ยวอะไรกับ Bluetooth Core 5.0 เลย คนละเลข คนละเรื่องกัน
ตัวอย่างมีให้เห็นในมือถือเลยครับ ภาพนี้มาจากรีวิว OPPO Enco X3s ของผม หัวข้อ High quality audio ให้เลือกระหว่าง LHDC 5.0, AAC หรือปิดไปเลย ใต้ LHDC 5.0 เครื่องเขียนเตือนไว้เองว่าเสียงดีมาก แต่ถ้าเจอสัญญาณรบกวน เสียงอาจหน่วงหรือหายได้ ส่วน AAC เขียนว่าเชื่อมต่อเสถียรกว่า

ก่อนดูตาราง ทวนเลขสามตัวที่จะเจอบ่อยกันนิดครับ bit depth คือแต่ละจุดเสียงเก็บละเอียดกี่บิต sample rate คือวินาทีหนึ่งเก็บเสียงกี่จุด ส่วน bitrate คือวินาทีหนึ่งส่งข้อมูลไปได้เท่าไหร่
| รุ่น | ผมหาเจออะไรบ้าง | อ่านแล้วต้องระวังตรงไหน |
|---|---|---|
| V1 (รุ่นเริ่มต้น) | อาจยังเจอชื่อรุ่นเก่าในเมนูหรือในบางระบบ แต่เอกสารสาธารณะของเจ้าของ CODEC ที่อธิบายสเปก V1 แบบครบ ๆ ผมหาไม่เจอ | วันเปิดตัว bitrate และ sample rate ผมเลยไม่ขอเดา อีกอย่างคือเลขที่แต่ละค่ายโชว์ในเมนู อาจไม่ตรงกับเวอร์ชันจริงของรูปแบบข้อมูลที่ส่ง (bitstream) ก็ได้ |
| V2 | รุ่นนี้ผมหาเอกสารทางการของ Savitech มายืนยันไม่ได้ครับ | ตารางรุ่นเก่าแบบครบ ๆ จากเจ้าของ CODEC ก็ไม่มีให้ดู เพราะงั้นอย่าหยิบสเปก V5 มาสวมให้ V2 |
| V3 | เหมือน V2 ครับ ยังไม่มีเอกสารทางการของ Savitech ที่ผมเอามายืนยันได้ | เห็นชื่อ V3 ก็รู้แค่ว่าเป็น V3 จะใช้ได้ทุกโหมดของ LHDC หรือเปล่า ชื่ออย่างเดียวบอกไม่ได้ |
| V4 (4.0) | หน้า OPPO Enco X2 เขียนไว้ว่า LHDC 4.0 สูงสุด 900 kb/s / 24-bit / 96 kHz | เลขชุดนี้เป็นของสินค้าตัวที่เขียนไว้ ไม่ได้การันตีว่า V3/V4 ทุกคู่จะมีโหมดเหมือนกัน และเลขสูงแบบนี้ก็ยังไม่ได้เป็น lossless (ส่งครบ ไม่ตัดอะไรทิ้ง) ไปเองโดยอัตโนมัติ |
| V5 (5.0) | หน้า Support ของ Nothing บอกว่า LHDC 5.0 รองรับ 24-bit / 192 kHz และส่งได้สูงสุดราว 1 Mb/s ซึ่งก็ตรงกับสเปกที่แบรนด์หูฟังทั่วไปเขียนกัน จุดที่เปลี่ยนชัดคือเพดานขึ้นไปถึง 192 kHz และ bitrate ไปอยู่ระดับ 1,000 kb/s | ทั้งฝั่งส่งและฝั่งรับต้องรองรับ V5 และต้องเป็นโหมดเดียวกันด้วย |
| LHDC-LL | เป็นโหมดลดหน่วงของตระกูล LHDC แต่เอกสารทางการของ Savitech ที่จะเอามายืนยัน ผมยังหาไม่ได้ | เช็กก่อนว่ารองรับโหมด LL จริงไหม แล้วดูผลวัดของมือถือกับหูฟังคู่นั้นจริง ๆ เลข latency (เวลาหน่วง) ในโฆษณาบางชุดก็เป็นของชุดนั้น อย่าเหมาว่าทุกรุ่นทำได้เท่ากัน |
| ชื่อ V5.1 | Savitech มีหน้าเว็บชื่อ LHDC Transfer System V5.1 ในหน้านั้นเขียนถึง A2DP, LE Audio, lossy / lossless และสูงสุด 192 kHz | ผมยืนยันได้แค่ว่ามีชื่อนี้ กับรายการเท่าที่หน้านั้นเขียนไว้ ส่วนจะเป็นรุ่นสำหรับผู้บริโภคที่หูฟัง V5 ทุกตัวรองรับหรือเปล่า ยังสรุปไม่ได้ |
| LHDC-X | เว็บ LHDC เอาไปไว้ในหมวด Extensions แล้วมีลิงก์ไปบริการที่ชื่อ LHDC-X | เห็นตัว X แล้วอย่าเพิ่งนึกว่าเป็น “LHDC เวอร์ชันถัดไป” ครับ เว็บจัดให้เป็นส่วนขยาย ตราบใดที่ยังไม่มีเอกสารมากำกับ ก็นับเป็นส่วนขยายไปก่อน |
192 kHz แต่ส่งได้แค่ราว 1 Mb/s แปลว่าอะไร
ลองคิดเลขกันดูครับ เสียง PCM (สัญญาณดิบที่ยังไม่บีบอัด) แบบ 24-bit / 192 kHz ก็คือจุดละ 24 บิต วินาทีละ 192,000 จุด และมีสองช่องซ้ายขวา (stereo) คูณกันได้ 24 × 192,000 × 2 = 9.216 Mb/s แต่ V5 ส่งได้สูงสุดราว 1 Mb/s
เหมือนมีของต้องส่งเก้ากล่องกว่า แต่รถขนได้เที่ยวละราวกล่องเดียวครับ จะให้ไปทันก็ต้องอัดของให้เล็กลงก่อน แปลว่ายังไงก็ต้องบีบอัดอยู่ดี เราเลยไม่ควรเรียกการส่งด้วย V5 ทุกครั้งว่า “192 kHz lossless”
ในรีวิวของผมเอง ทั้ง OPPO Enco X3s กับ ROSESELSA Ceramics Ultra ผมก็ใส่ตัวเลข LHDC 5.0 ชุดนี้ไว้ตามสเปกที่แบรนด์ระบุ ตัวแรกมี LHDC แต่ไม่มี LDAC ส่วนตัวหลังมีมาทั้งคู่ แล้วเลือกเอาในแอปได้
เจอ LHDC 4.0 กับ 5.0 แล้วดูอะไรต่อ
ดูเลขให้ครบ 3 ตัวครับ คือ bit depth (เช่น 24-bit), sample rate และ bitrate แล้วค่อยดูต่อว่ามือถือกับหูฟังรองรับโหมดเดียวกันทั้งคู่หรือเปล่า
1,000 kb/s กับ 192 kHz เปิดพร้อมกันได้ไหม
ดูจากเลขบนหน้าโฆษณาอย่างเดียวตอบไม่ได้ครับ เลขสูงสุดก็เหมือนเลขความเร็วสูงสุดบนหน้าปัดรถ มันบอกว่ารถคันนี้ไปได้ถึงเท่าไหร่ ส่วนวันนี้จะได้วิ่งเท่าไหร่เป็นอีกเรื่อง ค่าที่ได้ใช้จริงมาจากสองอย่าง คือสองเครื่องต่อรองกันแล้วลงตัวที่ค่าไหน กับกติกาที่เครื่องตั้งไว้
บางคู่จะจำกัด sample rate, bitrate หรือโหมดคุณภาพเอาไว้ ตอนหูฟังต่อกับสองเครื่องพร้อมกัน ตอนอยู่ในที่ที่สัญญาณแออัด หรือตอนใช้ฟีเจอร์เสียงอย่างอื่นอยู่ วิธีเช็กที่ผมแนะนำคือเปิดเพลงฟังจริงแล้วดูสถานะ จากนั้นลองต่อใหม่อีกรอบ ดูว่าค่าที่ตั้งไว้ยังใช้อยู่ไหม
ตัวอย่างที่เห็นชัดคือหูฟัง Nothing ครับ หน้า Support ของ Nothing แนะนำเองเลยว่าตอนใช้ LHDC ให้ปิด Dual Connection (ต่อสองเครื่องพร้อมกัน) เพื่อให้มีแบนด์วิดท์ (ความกว้างของถนนที่ข้อมูลวิ่ง) เหลือพอ
วิธีเปิดใช้ก็ไม่เหมือนกันทุกเครื่อง ถ้าเป็นมือถือ Nothing ระบบเปิด LHDC ไว้ให้ตั้งแต่แรก จะปิดจะเปิดก็เข้าไปทำในแอป Nothing X ได้ แต่ถ้าเป็นมือถือ Android ยี่ห้ออื่น ต้องเปิดสองที่ คือในตั้งค่า CODEC ของ Bluetooth ในมือถือ และในแอป Nothing X ด้วย
LDAC ก็ใช้หลักเดียวกัน PipeWire (ระบบจัดการเสียงบน Linux) มีตัวเลือกคุณภาพของ LDAC ให้เลือกเป็น auto, hq, sq, mq แต่เมนูมีให้กดก็เรื่องหนึ่ง ยังไม่ใช่หลักฐานว่าปลายทางรับได้จริงทุกค่า
LHDC V5 ต่อกับ V4 แล้วเกิดอะไรขึ้น
คำตอบอยู่ที่เรื่องเดียวครับ สองเครื่องนี้มีโหมดที่ใช้ร่วมกันได้ไหม
เพราะงั้นอย่าคิดเอาเองว่าสินค้า V5 ทุกตัวจะมีตัวถอดรหัส (decoder) ของรุ่นเก่าติดมาครบนะครับ จะรู้ได้ต้องเปิดสเปกของรุ่นนั้นดูว่าเขียน V4 ไว้ด้วยหรือเปล่า
เรื่องไหนที่ผมยังตอบไม่ได้
บอกกันตรง ๆ ครับ ยังมีอีกหลายเรื่องที่ต้องได้เอกสารจากเจ้าของเทคโนโลยีเพิ่มก่อน คือ V1 ไป V2 และ V3 เปิดตัววันไหน แต่ละรอบเปลี่ยนอะไรบ้าง, โหมด lossless ของ V5 มีแบบไหนบ้างให้ครบทุกแบบ และ V5.1 ในตลาดผู้บริโภคหมายถึงอะไรกันแน่
ตารางรุ่น LHDC ตอนต้นหัวข้อเลยมีเฉพาะเรื่องที่ตรวจได้ ช่องไหนหาไม่เจอก็เขียนว่าหาไม่เจอ ผมว่าแบบนี้ดีกว่าทำไทม์ไลน์ที่ดูครบ แต่พิสูจน์ไม่ได้
CODEC เฉพาะค่าย Samsung และ Huawei
Samsung กับ Huawei ต่างก็มี CODEC ของตัวเอง ชื่อก็คล้าย ๆ กัน แถมยังเปลี่ยนบ่อยอีก ก่อนลงรายละเอียด จำไว้ข้อเดียวก่อนครับ รุ่นมือถือ ภูมิภาค และเฟิร์มแวร์ มีผลมากกว่าโลโก้แบรนด์
เดี๋ยวจะเห็นตัวอย่างข้างล่างครับ หูฟังตัวเดียวกัน โหมดสูงสุดใช้ได้กับมือถือรุ่นที่อยู่ในรายชื่อ บางโหมดต้องอัปเดตระบบของมือถือให้ถึงเวอร์ชันที่กำหนดก่อน และเครื่องที่ขายคนละตลาดก็อาจได้ไม่เท่ากัน เพราะงั้นซื้อหูฟัง Samsung หรือ Huawei มาแล้ว ใช่ว่าจะได้ความสามารถเต็ม ๆ กับมือถือทุกเครื่องนะครับ
ฝั่ง Huawei มีเครื่องหมายการค้า L2HC ที่จดทะเบียนไว้ในสหรัฐฯ ส่วน SSC ของ Samsung ไม่มีโลโก้แยกให้เห็นครับ เลยใส่โลโก้ของแบรนด์ไว้แทน
Samsung: SSC และ UHQ
Huawei: L2HC
เครื่องหมาย L2HC ที่ Huawei จดทะเบียนSamsung: SSC ชื่อเดียว แต่เป็นของคนละยุค
SSC ย่อมาจาก Samsung Seamless Codec แต่บางหน้าก็เรียก Scalable Codec เอ้า แค่ชื่อเต็มก็มีสองแบบแล้ว ที่ชวนงงกว่านั้นคือ Samsung เอาชื่อย่อ SSC ตัวเดียวนี้ไปใช้กับของคนละยุค ผมแยกออกมาได้สามแบบครับ
Samsung Scalable Codec
ตัวนี้เป็นสายเอาตัวรอดครับ หน้า Support ของ Samsung อธิบายว่ามันคอยดูสภาพ Wi-Fi รอบตัว แล้วปรับการบีบอัดกับ bitrate ตาม เพื่อให้เสียงไม่สะดุด ช่วงที่หน้านั้นให้ไว้คือ 88 ถึง 512 kb/s
คำว่า “Scalable” เลยหมายถึงยืดได้หดได้ จุดขายคือการปรับตัว ไม่ได้รับรองว่าเสียงเป็น lossless
Seamless Codec / Hi-Fi
แบบที่สองเป็นยุค Hi-Fi ครับ รายงาน Interim Report ไตรมาส 4 ปี 2024 ของ Samsung เขียนว่า Galaxy Buds2 Pro (สิงหาคม 2565 หรือ ค.ศ. 2022) เป็นรุ่นแรกที่ใช้เสียง Hi-Fi 24-bit / 48 kHz
แต่ต้องใช้คู่กับมือถือ Galaxy ที่รองรับ ใครคิดว่าลงแอป Galaxy Wearable บนมือถือยี่ห้ออื่นแล้ว SSC จะตามมาเอง อันนี้ไม่มาครับ
SSC UHQ
แบบที่สามขยับขึ้นไปอีกขั้น เป็น 24-bit / 96 kHz เมื่อใช้คู่กับผลิตภัณฑ์ที่รองรับ รายงานฉบับเดียวกันเขียนว่า Galaxy Buds3 Pro (กรกฎาคม 2567 หรือ ค.ศ. 2024) รองรับ UHQ 24-bit / 96 kHz
แยกได้สามแบบแล้ว ก็มีของที่ห้ามหยิบข้ามกันอยู่สองเรื่องครับ เรื่องแรก อย่าเอา bitrate ของ Scalable รุ่นเก่ามาเป็นเพดานของ UHQ เรื่องที่สอง อย่าเห็น 24/96 แล้วคิดว่าเป็น lossless เลข 24-bit / 96 kHz บอกแค่ความละเอียดที่รองรับ เหมือนขนาดกล่องพัสดุครับ กล่องใหญ่แค่ไหนก็ไม่ได้บอกว่าของข้างในส่งมาครบ ไม่ถูกตัดอะไรทิ้งระหว่างทาง
ผมเลยไม่ใส่ bitrate ชุดเดียวเหมาให้ SSC ทุกแบบ เอกสารของ Samsung เองยังให้ข้อมูลละเอียดไม่เท่ากันเลย ส่วนตารางสรุปตามเว็บอื่นก็มักเอารุ่นเก่ามาปนกับ UHQ
มาที่รุ่นใหม่ล่าสุดอย่าง Galaxy Buds4 Pro หน้าสินค้าของ Samsung เขียนว่า “24-bit / 96 kHz Samsung Seamless Codec - UHQ” แต่ซื้อมาแล้วยังไม่จบแค่นั้นนะครับ เราต้องเข้าไปเปิด Ultra High Quality UHQ Audio เองในแอปหูฟังด้วย
Buds4 Pro ใช้ UHQ กับมือถือรุ่นไหนได้บ้าง
หน้าของ Samsung ไล่รายชื่อไว้ครับ UHQ ใช้ได้กับ Galaxy S26, S25, S24, S23, Z Fold7, Z Flip7 และอีกหลายรุ่น (รายชื่อจริงยาวกว่านี้ ผมยกมาแค่บางส่วน) ส่วนแอป Galaxy Wearable ใช้บน iOS ไม่ได้
Huawei: L2HC ต้องแยกรุ่น แยกเส้นทาง
L2HC เป็น CODEC ที่ Huawei ทำเองครับ เวลาอ่านเลขของมันต้องแยกให้ออกสามเรื่อง เรื่องแรกคือรุ่นของ CODEC ว่าเป็น L2HC รุ่นไหน เรื่องที่สองคือความสามารถของลิงก์ (เส้นทางไร้สายที่ใช้ส่ง) ว่าวิ่งบนอะไร รับได้แค่ไหน เรื่องที่สามคือตลาดที่ขาย ว่าเครื่องรุ่นนั้นขายที่ไหน ไม่งั้นจะเผลอเอาเลขของรุ่นหนึ่งไปแปะให้อีกรุ่น
ผมเอาหน้า Support ของ Huawei สองหน้ามาเทียบกัน คือหน้า L2HC กับหน้า FreeBuds Pro 5 ได้ออกมาแบบนี้ครับ
| รุ่น | หน้า Support ของ Huawei บอกว่า |
|---|---|
| L2HC รุ่นแรก / 1.x | รุ่นนี้ผมหาตารางสเปกจากเจ้าของเทคโนโลยีที่ครบทุกรุ่นย่อยไม่เจอครับ เลยขอเว้นไว้ ไม่เอาตัวเลขสูงสุดของรุ่นหลังมาใส่แทน |
| L2HC 2.0 | มีรายชื่อมือถือ แท็บเล็ต และหูฟังยาวเลย เช่น FreeBuds Pro 2 ต้องใช้ EMUI (ระบบของเครื่อง Huawei) 13.0 ขึ้นไป ส่วน bitrate สูงสุดเท่าไหร่ หน้านั้นไม่ได้บอกไว้ |
| L2HC 3.0 | สูงสุด 1.5 Mb/s แต่ต้องเป็นมือถือหรือแท็บเล็ตที่อยู่ในรายชื่อ เช่น Mate 80 Pro, Mate X6, Pura 70 (ไม่รวมรุ่น Standard) และต้องใช้ EMUI 14.0 ขึ้นไป |
| L2HC 4.0 | สูงสุด 2.3 Mb/s กับเครื่องอย่าง Pura 80, Mate 80 Pro, nova 15 Pro และต้องใช้ EMUI 15.0 ขึ้นไป ฝั่งหูฟังที่รองรับมี FreeBuds Pro 4 และ Pro 5 |
| L2HC 5.0 / NearLink | สูงสุด 4.6 Mb/s แบบ lossless แต่ตัวนี้วิ่งบน NearLink ซึ่งเป็นระบบไร้สายที่แยกจาก Bluetooth และใช้ได้เฉพาะ FreeBuds Pro 5 คู่กับ Mate 80 series หรือ Mate X7 |
แถวสุดท้ายนี่แหละครับ จุดที่ผมว่าต้องระวังที่สุด เพราะเลข 4.6 Mb/s มันสวย เห็นแล้วอยากหยิบไปเทียบกับตัวอื่นทันที แต่ดูเงื่อนไขก่อนครับ
หน้า Support ของ FreeBuds Pro 5 เขียนว่าเป็น “first pair of earbuds released in 2025 to support NearLink audio” และความเร็ว 4.6 Mb/s จะใช้ได้ก็ต่อเมื่อเปิด L2HC 5.0 กับ Mate 80 series / Mate X7 ตารางความเข้ากันได้ในหน้าเดียวกันยังกากบาท × ไว้ที่แถว 4.6 Mb/s ของอุปกรณ์ Android และ iOS ทั่วไปด้วย
แล้วถ้าต่อกับอุปกรณ์ Bluetooth อื่น (รวมถึงเครื่องที่ไม่ใช่ Huawei) หละ หูฟังรุ่นนี้ไปได้ถึง 990 kb/s ถ้าเครื่องนั้นรองรับ LDAC
เพราะงั้น อย่าเอา 4.6 Mb/s ไปใส่ในตาราง “Bluetooth A2DP ทั่วไป” มันวิ่งบนเส้นทาง NearLink ซึ่งเป็นถนนคนละสายกับ Bluetooth และคนละสายกับ L2HC 4.0 ของหูฟังตัวเดียวกันด้วย
เลข 2.3 Mb/s ของ L2HC 4.0 มาจากไหน
นอกจากหน้า Support ของ Huawei ที่บอกเพดาน 2.3 Mb/s แล้ว รายงานประจำปี 2024 ของ Huawei ก็เขียนเลขเดียวกันครับ ในนั้นเขียนว่า FreeBuds Pro 4 ส่งเสียง lossless ได้ 2.3 Mb/s ด้วย L2HC 4.0 ซึ่ง Huawei เรียกว่าเป็นเทคโนโลยีเฉพาะของตัวเอง
รุ่นนี้ผมเคยรีวิวไว้แล้วที่ รีวิว HUAWEI FreeBuds Pro 4 ในรีวิวผมก็เขียนไว้ว่า L2HC 4.0 ใช้ได้เฉพาะกับมือถือ HUAWEI ส่วน LDAC เอาไปใช้กับเครื่องอื่นได้
เจอเลขหลาย Mb/s ของระบบเฉพาะค่ายเมื่อไหร่ ให้ถามต่ออีกข้อครับ ว่ามันวิ่งผ่านสัญญาณแบบไหน เส้นทางไหน แล้วอย่าเอาไปวางเทียบกับความเร็ว A2DP ของ Bluetooth Classic มาตรฐาน ถ้าหูฟังตัวนั้นใช้เทคโนโลยีไร้สายระยะใกล้แบบอื่นร่วมด้วย ก็อย่าเหมาว่าทั้งหมดเป็น Bluetooth มาตรฐาน
อีกเรื่องที่ต้องบอกไว้คือ รายชื่อรุ่นในหน้า Support เปลี่ยนได้ ก่อนใช้งานจริงควรกลับไปเช็กรายชื่อปัจจุบันอีกที
เจาะลึก CODEC ทีละตัว
SBC: bitpool, channel mode และ SBC XQ คืออะไร
SBC เป็น CODEC บังคับของ A2DP ครับ บังคับยังไง ก็คือตัวส่งต้องมีตัวเข้ารหัส (encoder) ของ SBC และตัวรับต้องมีตัวถอดรหัส (decoder) ของ SBC
วิธีทำงานของมันคือหั่นเสียงออกเป็นช่วงความถี่ย่อย ๆ (เรียกว่า subband) แล้วแจกจำนวนบิตให้แต่ละช่วงตามที่ตั้งค่าไว้ นึกภาพแบ่งงบให้แต่ละแผนกก็ได้ งบรวมมีเท่านี้ แผนกไหนได้เท่าไหร่ก็ว่ากันไปตามที่ตั้งไว้ สเปก A2DP 1.4.1 เปิดให้ตั้งได้สี่อย่าง
| ค่าที่ตั้งได้ | มีให้เลือกแค่ไหน |
|---|---|
| channel mode (จัดช่องเสียงแบบไหน) | mono, dual channel, stereo หรือ joint stereo |
| จำนวนบล็อก | 4, 8, 12 หรือ 16 |
| จำนวน subband | 4 หรือ 8 |
| bitpool | ตั้งได้ในช่วง 2 ถึง 250 |
ในสี่ตัวนี้ ตัวที่อยากให้รู้จักคือ bitpool ครับ มันก็คือ “งบบิต” ก้อนที่เอาไว้แจกนั่นแหละ และผูกกับ bitrate ตรง ๆ งบเยอะ = แจกได้เยอะ = bitrate สูง
แล้วเลข 328 kb/s ที่เห็นกันบ่อย ๆ หละ ใช่เพดานของ SBC ไหม ไม่ใช่ครับ มันเป็นแค่ตัวอย่างหนึ่งในตารางค่าแนะนำของสเปก ไม่ใช่เพดานของ SBC ทั้งหมด ลองดูสี่ตัวเลขนี้เทียบกัน
แล้ว SBC XQ หละคืออะไร มันเป็นชื่อโหมดคุณภาพสูงที่เจอในซอฟต์แวร์บางระบบ เช่น PipeWire ซึ่งมีตัวเลือก bluez5.enable-sbc-xq ให้เราเปิดเอง แทนการพึ่งรายชื่อข้อยกเว้นของแต่ละอุปกรณ์ (quirk list) เห็นตัว XQ ต่อท้ายแล้วอย่าเพิ่งนึกว่าเป็นของใหม่จากมาตรฐานนะครับ มันไม่ใช่ Bluetooth Core รุ่นใหม่ และไม่ใช่ CODEC มาตรฐานที่หูฟังทุกตัวต้องรองรับ
แต่ bitrate สูงขึ้น ลิงก์ก็ต้องแบกมากขึ้น แล้วจะได้ใช้จริงไหมก็ต้องให้หูฟังปลายทางยอมรับด้วย ส่วนค่า bitpool ของ XQ เอกสาร PipeWire ที่ผมอ่านไม่ได้เขียนไว้ ผมเลยไม่ใส่ตัวเลขให้
AAC และ CODEC ทางเลือกใน A2DP ยุคแรก
AAC ไม่ได้มีแบบเดียวครับ มันมีแบบย่อยอยู่หลายแบบ เขาเรียกกันว่า profile (สะกดเหมือนโปรไฟล์ของ Bluetooth แต่คนละความหมายกัน) แล้วยังมีหลาย implementation คือตัวเข้ารหัสที่แต่ละค่ายเขียนกันเองอีก
ตรงนี้เข้าใจผิดกันง่ายครับ เห็นแอปเพลงเปิดไฟล์ HE-AAC ได้ ก็นึกว่า Bluetooth กำลังส่ง HE-AAC ไปที่หูฟัง แต่แอปเปิดไฟล์อะไรได้ ไม่ใช่หลักฐานว่าเส้นทาง Bluetooth กำลังส่งเป็นแบบนั้นอยู่
อีกเรื่องคือ A2DP 1.4.1 ไม่ได้มีแค่ SBC กับ AAC ในตาราง CODEC ของสเปกยังมีอีกสองกลุ่ม
แต่มีชื่ออยู่ในสเปกก็เรื่องหนึ่งครับ มือถือแต่ละเครื่องทุกวันนี้จะเปิดให้ใช้หรือเปล่าก็อีกเรื่องหนึ่ง
Opus วิ่งผ่าน Bluetooth ได้ไหม
Opus เป็น CODEC ที่ใช้ได้ทั้งเสียงพูดและเพลง เจอเยอะในการสื่อสารผ่านอินเทอร์เน็ต แล้วกับ Bluetooth หละ มีเส้นทางอยู่ แต่เป็นเส้นทางเฉพาะระบบ ฝั่ง Android มีเอกสาร HCI requirements ที่ใส่ Opus ไว้ในรายการ CODEC สำหรับ audio offload (รหัส 0x20 ในคำสั่งแบบ legacy)
audio offload พูดสั้น ๆ คือการย้ายงานบีบอัดเสียงไปให้ชิปส่วนอื่นทำแทน ตัวเต็มผมอธิบายไว้ด้านล่าง ในหัวข้อ “สเปกบอกว่ารองรับ แต่ใช้จริงได้โหมดไหน”
แต่อย่าเพิ่งโยงไปไกลนะครับ แอปวิดีโอรับเนื้อหามาเป็น Opus ก็เป็นเรื่องของแอป ช่วงที่ส่งต่อไปหูฟังผ่าน Bluetooth จะเป็น Opus ด้วยหรือเปล่าเป็นอีกเรื่อง และ Opus ก็ไม่ใช่ CODEC บังคับของ A2DP หรือ LE Audio
aptX: ชื่อ CODEC กับรุ่นชิป เกี่ยวกันยังไง
aptX ไม่ใช่ CODEC ตัวเดียวครับ เป็นชื่อตระกูล พี่น้องแต่ละตัวในบ้านนี้เกิดมาแก้ปัญหาคนละเรื่อง หน้า aptx.com ให้ตัวเลขไว้แบบนี้
- aptX: 16-bit, 384 kb/s ที่ 48 kHz (ที่ 44.1 kHz หน้า aptx.com เขียนไว้ 325 kb/s)
- aptX HD: 24-bit, 570 kb/s คงที่
- aptX Low Latency: 16-bit, 352 kb/s คงที่ ตัวนี้เน้นเล่นเกม และให้ภาพกับเสียงตรงกัน
- aptX Adaptive: 24-bit, ปรับขึ้นลงได้ในช่วง 276 ถึง 420 kb/s (aptx.com บางหน้าเขียน 279) Qualcomm บอกว่า latency ราว 80 ms (เลขของผู้ผลิตเอง) เหมาะกับที่ที่สัญญาณแออัด
ส่วน aptX Lossless กับ aptX Voice หน้านั้นไม่ได้อธิบายไว้ ผมเลยไม่ใส่ตัวเลขของสองตัวนี้ในลิสต์นี้
ชื่อ CODEC เหมือนกัน ทำไมได้ไม่เท่ากัน
ชื่อ CODEC เหมือนกันก็จริงครับ แต่ sample rate ไปได้ถึงไหน และโหมด Adaptive มีอะไรบ้าง อาจต่างกันได้ตามของสี่อย่าง คือ รุ่นชิป (S3, S5, S7), FastConnect (ชิปไร้สายฝั่งมือถือของ Qualcomm), เฟิร์มแวร์ และใบอนุญาต (license) ที่ผู้ผลิตซื้อมา
| เรื่อง | ต้องอ่านยังไง |
|---|---|
| Lossless รุ่นเริ่มต้น | Qualcomm ประกาศไว้เมื่อปี 2564 (ค.ศ. 2021) ข่าวของ Qualcomm เขียนว่าออกแบบมาให้ได้ “CD quality 16-bit 44.1kHz lossless” และถ้าสัญญาณไม่ดีก็ปรับลดลงได้ถึง 140 kb/s ใช้เลขชุดนี้เป็นจุดเริ่มต้นได้ แต่อย่าจำว่าเป็นเพดานตลอดไป |
| Lossless บนแพลตฟอร์มใหม่ | พอมาถึง Qualcomm S3 Gen 3 และ S5 Gen 3 (มีนาคม 2567 หรือ ค.ศ. 2024) ข่าวของ Qualcomm เขียนว่า S3 Gen 3 รองรับ 24-bit / 48 kHz lossless แต่ต้องเป็นต้นทางและปลายทางที่รองรับโหมดนั้นจริง เห็นแค่โลโก้ Snapdragon Sound (ป้ายรับรองชุดเทคโนโลยีเสียงของ Qualcomm) อย่างเดียวยังตอบไม่ได้ครับ |
| aptX Voice | ตัวนี้เน้นทำให้เสียงตอนโทรดีขึ้น คนละเรื่องกับ CODEC ที่ใช้ส่งเพลงสเตอริโอ ใครจะดูเรื่องไมค์กับคุณภาพการโทร ต้องไปดูเส้นทางเสียงโทรแยกต่างหาก |
ถ้าอยากเห็นในของจริง หูฟังที่ผมเคยรีวิวก็มีครับ อย่าง vivo TWS 4 รองรับ LDAC, aptX Adaptive และ Snapdragon Sound ส่วน EarFun Air Pro 4 รองรับ aptX Adaptive, aptX Lossless, Snapdragon Sound และ LDAC
LC3: bitrate เท่าไหร่ ดูจากจำนวนไบต์ต่อเฟรม
LC3 ไม่ได้บอก bitrate มาตรง ๆ ครับ มันบอกผ่านขนาดเฟรม เฟรมก็คือเสียงที่ถูกตัดเป็นท่อนสั้น ๆ แล้วส่งไปทีละท่อน นึกภาพส่งพัสดุก็ได้ กล่องหนึ่งจุได้กี่ไบต์ แล้วส่งออกทุก ๆ กี่มิลลิวินาที รู้สองอย่างนี้ก็คิด bitrate เองได้
สูตรคือ ไบต์ต่อเฟรม × 8 หารด้วยความยาวเฟรม (วินาที) ได้ออกมาเป็น bitrate ต่อหนึ่งช่องเสียง ลองคิดกับเฟรมขนาด 100 ไบต์ดูครับ
เห็นตัวที่สามไหมครับ ไบต์ต่อเฟรมเท่าเดิมเป๊ะ แต่พอเปลี่ยน frame duration (ความยาวเฟรม) bitrate ก็เปลี่ยนทันที กล่องเท่าเดิมแต่ส่งถี่ขึ้น ของก็ไปมากขึ้นนั่นเอง จุดนี้แหละที่ต้องระวังเวลาเห็นใครบอกแค่จำนวนไบต์ ส่วนตัวอย่างข้างบนเป็นตัวเลขที่ผมยกมาประกอบการอธิบาย ไม่ใช่ค่าสำเร็จรูป (preset) ที่ระบบไหนบังคับใช้
อีกเรื่องคือชื่อ LC3, LC3-SWB และ LC3plus สามตัวนี้เป็นญาติกันครับ เกี่ยวข้องกันทั้งชื่อและการออกแบบ แต่ไม่ใช่ตัวเดียวกัน และ LC3plus เป็นคนละมาตรฐานกับ LC3 เวลาพูดถึงเลยต้องบอกให้ครบเสมอว่าใช้กับโปรไฟล์ไหน และ transport (ช่องทางที่ใช้ส่ง) แบบไหน ทาง Fraunhofer บอกว่า LC3plus เข้ากันได้ย้อนหลังกับ LC3 ใน LE Audio และมีแนวทางให้ใช้ได้ทั้งบน A2DP และ LE Audio
LC3plus High-Resolution กับ LC3plus Lossless คืออะไร
เริ่มที่ High-Resolution ก่อนครับ LC3plus มีโหมด high-resolution ที่รองรับ sample rate สูงถึง 96 kHz
ส่วน frame duration ใช้ค่าไหนได้บ้าง ตรงนี้ผมเจอสองเอกสารที่ลิสต์ไว้ไม่เท่ากันครับ
หน้าเว็บของ Fraunhofer
ให้ไว้ห้าค่า คือ 10, 7.5, 5, 2.5 และ 1.25 ms
เอกสาร vendor-specific สำหรับ LE Audio
ฉบับนี้ของโหมด High-Resolution (48 และ 96 kHz) ลิสต์ไว้สี่ค่า คือ 10, 7.5, 5 และ 2.5 ms
ต่างกันที่ 1.25 ms ตัวเดียวครับ เพราะฉะนั้นจะใช้ค่าไหนได้ ต้องดูเป็นรายโหมด หรือราย implementation ไปว่าตัวนั้นรองรับค่าใดบ้าง
ส่วน LC3plus Lossless เป็นอีกความสามารถหนึ่งแยกออกมา ต้องเรียกชื่อให้ชัด หน้า Fraunhofer พูดถึงการสลับไปมาระหว่างโหมด lossless กับ lossy ให้เข้ากับสภาพลิงก์ แต่ไม่ได้ลงรายละเอียดทางเทคนิคไว้
ผมเลยไม่เหมาว่า LC3plus เป็น lossless ทุกโหมด หรือเป็น lossy ทุกโหมด และหูฟังที่เขียนว่า LC3plus หรือ LE Audio ก็ใช่ว่าจะรองรับ lossless ทุกตัว
ปิดท้ายด้วยของที่ชื่อหรือเทคโนโลยีคล้ายกัน แต่อย่าเอามาปนครับ คือ aptX Live / Enhanced aptX ในระบบเสียงมืออาชีพ, CODEC ใน DECT (มาตรฐานไร้สายของโทรศัพท์บ้านแบบไร้สาย หรือ cordless) และการส่งเสียงผ่าน Wi-Fi พวกนี้อาจมีเทคโนโลยีร่วมกันก็จริง แต่ไม่ใช่หลักฐานว่าหูฟัง Bluetooth ทั่วไปจะใช้โหมดพวกนี้ได้
สเปกบอกว่ารองรับ แต่ใช้จริงได้โหมดไหน
รองรับตั้งหลาย CODEC แล้วตอนฟังจริงใช้ตัวไหน?
ในสเปกหูฟังเขียนว่ารองรับ CODEC (วิธีบีบอัดเสียงก่อนส่ง) ยาวเป็นแถว แต่พอกดเล่นเพลงจริง มันใช้ได้ทีละโหมดเดียวครับ แล้วใครเป็นคนเลือกหละ?
นึกภาพคนสองคนเพิ่งเจอกัน แล้วต้องหาภาษากลางไว้คุยกันครับ ต่างคนต่างบอกก่อนว่าตัวเองพูดภาษาอะไรได้บ้าง จากนั้นค่อยเลือกภาษาที่พูดได้ทั้งคู่ มือถือกับหูฟังก็ทำแบบนั้นเหมือนกัน สี่ขั้นตามนี้
- ต่างฝ่ายต่างบอกว่าทำอะไรได้แต่ละฝั่งบอกอีกฝั่งว่าตัวเองมี CODEC, sample rate (ความถี่ที่ใช้เก็บตัวอย่างเสียง) และโหมดอะไรบ้าง
- หาตัวที่มีตรงกันเอารายการของ source (ฝั่งส่ง คือมือถือ) มาเทียบกับ sink (ฝั่งรับ คือหูฟัง)
- ระบบเลือกตัวที่จะใช้เลือกตามกติกาที่ตั้งไว้ในเครื่อง เราอยากได้ตัวไหน ก็ใช่ว่าจะได้ตัวนั้นเสมอไป
- เริ่มส่งเสียงเริ่มแล้วก็ยังไม่นิ่งนะครับ บางโหมดปรับ bitrate (ปริมาณข้อมูลที่ส่งต่อวินาที) ขึ้นลงตามสัญญาณได้ระหว่างที่ฟังอยู่
เบื้องหลังสี่ขั้นนี้ มีโปรโตคอลชื่อย่อหลายตัวช่วยกันเดินเรื่องให้อยู่ครับ
ฝั่ง Classic Audio คนเดินเรื่องชื่อ AVDTP รับงานสามอย่าง คือค้นหา endpoint (จุดรับส่งเสียงของแต่ละเครื่อง) ถามว่าอีกฝั่งทำอะไรได้ แล้วตั้งค่าเส้นทางเสียง ส่วน AVRCP ที่ชื่อคล้ายกันเป็นชุดควบคุมอีกชุดหนึ่ง เช่น เล่น หยุด เปลี่ยนเพลง
ฝั่ง LE Audio ชื่อคนเดินเรื่องเปลี่ยนไป เครื่องบอกความสามารถผ่าน PACS แล้วตั้งค่าจุดรับส่งเสียง ซึ่งฝั่งนี้เรียกว่า Audio Stream Endpoint ผ่าน ASCS ทั้งหมดทำตามกติกาของ BAP

ชื่อพวกนี้ไม่ต้องจำก็ได้ครับ พูดง่าย ๆ คือ จับคู่สำเร็จ ไม่เท่ากับตั้งค่าเสียงสำเร็จ จับคู่ติดแล้ว สองเครื่องยังต้องตกลงเรื่องเสียงกันอีกขั้น
แล้วพอเลือก CODEC ตัวหนึ่ง บางทีก็ต้องแลกกับของอย่างอื่นด้วยครับ หน้าจอในภาพมาจากรีวิว Baseus Bass BP1 Pro ของผม แอปเขียนไว้เลยว่าเปิด LDAC แล้ว การต่อสองเครื่องพร้อมกัน Spatial Audio และโหมด Low-Latency จะถูกปิดครับ หมายเหตุข้างล่างยังบอกว่า LDAC ใช้กับ iOS ไม่ได้ และหูฟังจะรีสตาร์ตหนึ่งรอบ
ตั้ง 1 Mb/s แล้ว ทำไมเด้งกลับเป็น Auto?
เคยไหมครับ เข้าเมนูนักพัฒนา (Developer options) ไปตั้ง bitrate ให้สูงสุด ออกมาแป๊บเดียวมันเด้งกลับเป็น Auto ซะงั้น อย่าเพิ่งหงุดหงิด สาเหตุที่เป็นไปได้มีห้าข้อ
หูฟังไม่ได้บอกว่ารับค่านี้ได้
ตอนแลกรายการกัน หูฟังไม่ได้แจ้งมาว่ารับค่านั้นได้ หรือไม่ก็อีกเครื่องรับได้สูงสุดต่ำกว่าค่าที่เราตั้ง
มีตัวอื่นมาสั่งทับ
แอปของหูฟังเอง หรือโหมด multipoint (ต่อหลายเครื่องพร้อมกัน) อาจสั่งทับค่าที่เราตั้งไว้ในเมนูนักพัฒนา
โหมดนั้นปรับเองอยู่แล้ว (adaptive)
บางโหมดเลือก bitrate เองตามสัญญาณ เลขที่เห็นบนหน้าจอเลยไม่ใช่ค่าคงที่
สองเครื่องต้องตกลงกันใหม่
กดเล่นเพลงรอบใหม่ เปลี่ยนเส้นทางเสียง หรือเปิดไมค์เมื่อไร มือถือกับหูฟังก็ต้องเจรจาค่ากันใหม่อีกรอบ
หน้าจอโชว์เลขคนละตัว
เลขที่เห็นอาจเป็นค่า PCM (เสียงดิบที่ยังไม่บีบอัด) ของระบบเสียงในเครื่อง ไม่ใช่ค่าที่บีบอัดแล้วส่งออกไปเป็นสัญญาณจริง
จะรู้ได้ยังไงว่าตอนนี้ใช้ CODEC อะไรอยู่?
ดูได้จากสี่ที่ครับ แต่ละที่เชื่อได้ไม่เท่ากัน เหมือนอยากรู้ว่าร้านนี้อร่อยไหม จะอ่านป้ายหน้าร้าน ถามพนักงาน แอบดูในครัว หรือสั่งมาชิมเอง ก็ได้คำตอบคนละระดับ
อ่านหน้าโฆษณา / คู่มือ
รู้ว่ารุ่นนั้นรองรับอะไรบ้าง ตามที่ผู้ผลิตเขียนไว้ ส่วนตอนนี้กำลังใช้โหมดไหน bitrate เท่าไร ตรงนี้ไม่ได้บอก
ดูในแอปหูฟัง / หน้าสถานะ OS
ได้เห็นชื่อ CODEC หรือค่าที่ระบบรายงานออกมา ซึ่งก็คือ “ระบบบอกว่า” นั่นแหละครับ ไม่ได้ยืนยันว่าข้อมูลเสียง (payload) ส่งไปครบทุกช่วง หรือ bit-perfect (ตรงกับต้นทางทุกบิต) ตลอดเส้นทาง
เปิด log ของ Bluetooth (HCI / protocol log)
ตรงนี้เห็นตอนสองเครื่องเจรจากันจริง ๆ ทั้ง endpoint, transport และพารามิเตอร์ เท่าที่ log บันทึกไว้ได้ แต่ log ไม่รู้หรอกครับว่าคนฟังได้ยินเสียงดีแค่ไหน แถมถ้าเครื่องใช้ audio offload ข้อมูลบางส่วนไม่ผ่าน Host (ฝั่งระบบปฏิบัติการ) ก็เลยไม่โผล่ใน log
วัดสัญญาณเสียงขาออก
ได้ของจริงที่ออกมา คือความเพี้ยน การตอบสนองความถี่ latency (เสียงมาช้าแค่ไหน) หรือผลของโหมดที่ทดสอบ แต่ดูกราฟอย่างเดียวแล้วจะบอกรายละเอียด CODEC ทั้งหมดไม่ได้ และต้องจดไว้ด้วยว่าตอนทดสอบใช้เงื่อนไขอะไร
Audio offload ที่โผล่มาเมื่อกี้คืออะไรหละ? พูดง่าย ๆ คือการโยนงานครับ งานบีบอัดเสียงหรือเส้นทางข้อมูล ถูกย้ายไปให้ DSP (ชิปประมวลผลสัญญาณ) หรือ Controller (ชิป Bluetooth) ทำแทน เอกสาร Android HCI อธิบายว่าข้อมูลเสียงที่บีบอัดแล้วจะไหลจากตัวประมวลผลเสียงไปที่ Controller เลย ไม่แวะผ่าน Host CPU ก็เหนื่อยน้อยลง
แต่ offload ไม่ใช่ CODEC ตัวใหม่นะครับ มันแค่เปลี่ยนคนทำงาน และปิด offload แล้วก็ไม่มีอะไรรับประกันว่าเสียงจะดีขึ้น ผมว่าค่านี้ควรไปปิดเปิดเฉพาะตอนไล่หาสาเหตุของปัญหา แล้วเทียบผลในเงื่อนไขเดิม
ลองดูมือถือกับหูฟังสามคู่นี้
เทียบเสียงให้แฟร์
จะเทียบเสียงยังไงให้เชื่อผลได้?
อยากรู้ว่า CODEC (ตัวบีบอัดเสียงก่อนส่ง) ตัวไหนเสียงดีกว่า หลักมีข้อเดียวครับ เปลี่ยนทีละอย่าง ที่เหลือล็อกไว้ให้เหมือนเดิมหมด เหมือนชิมก๋วยเตี๋ยวสองร้านนั่นแหละ ถ้าชามหนึ่งปรุงพริกน้ำส้มไปแล้ว อีกชามกินเปล่า ๆ ก็บอกไม่ได้ว่าน้ำซุปร้านไหนอร่อยกว่า คุมตัวแปรไม่ได้ก็เปรียบเทียบอะไรไม่ได้เลย ผมไล่ไว้ให้เจ็ดข้อ ทำตามได้เลยครับ
- หูฟังคู่เดิม แหล่งเสียงตัวเดิมแล้วเปลี่ยน CODEC ทีละอย่าง
- ปรับความดังให้ใกล้กันก่อนส่วน EQ, ANC, spatial audio และการปรับเสียงตามหูแต่ละคน (personalization) จะเปิดหรือปิดก็ได้ครับ ขอแค่ตั้งไว้แบบเดิมเหมือนกันทุกรอบ
- จดไว้ว่าตอนนั้นใช้โหมดไหนอยู่จริงCODEC ตัวไหน รุ่นย่อยอะไร sample rate กับ bitrate เท่าไหร่ (ถ้าเครื่องให้ดู) แล้วเปิด multipoint (เชื่อมกับหลายเครื่อง) อยู่หรือเปล่า
- ลองในห้องเงียบรอบหนึ่ง ในที่ที่สัญญาณไร้สายหนาแน่นอีกรอบแยกกันนะครับ เพราะสองแบบนี้ตอบคนละคำถาม คือคุณภาพเสียง กับความเสถียร
- จะเทียบว่าหูได้ยินต่างกันไหมให้สลับโหมดโดยไม่เห็นชื่อ แล้วทำหลาย ๆ รอบ ไม่งั้นหูเราจะฟังตามที่ใจคาดไว้ก่อนแล้ว
- วัด latency (เสียงมาช้าแค่ไหน) ด้วยวิธีเดียวกันทุกครั้งจดไว้ด้วยว่าเริ่มจับเวลาจากจุดไหนถึงจุดไหน และตอนวัดเปิดไมค์อยู่ด้วยหรือเปล่า
- วัดแบตก็ต้องให้ทุกอย่างเท่ากันทั้งความดัง ระยะ แหล่งเสียง และฟีเจอร์อื่น ไม่งั้นแบตหมดไวจะไปโทษ CODEC ตัวเดียวไม่ได้

แล้วถ้ามีคนบอกว่า CODEC ตัวนี้ “ดีที่สุด” หละ? เจอคำนี้เมื่อไหร่ให้ถามกลับเลยครับ ว่าดีที่สุดเรื่องไหน ใช้ได้กับเครื่องเยอะ เสียงดีกว่าเมื่อใช้ bitrate เท่ากัน เสถียรกว่า latency ต่ำกว่า หรือกินแบตน้อยกว่า ห้าเรื่องนี้คนละสนามกันเลย ผมว่าไม่มี CODEC ตัวไหนชนะครบทุกข้อ กับหูฟังและมือถือทุกคู่หรอกครับ
ดูกล่องสามใบในภาพก็ได้ครับ มาจากรีวิว soundcore Liberty 4 Pro ของผม ที่วางเทียบกับ HUAWEI FreeBuds Pro 4 และ AirPods Pro แต่ละกล่องชูคนละเรื่อง ซูมดูมุมล่างซ้ายของกล่องจะเห็นครับ กล่อง HUAWEI ชูเลข 2.3Mbps Lossless กล่อง soundcore ชู ANC กับเลขแบต 10H/40H
Spatial Audio, ANC และ Hi-Res ไม่ใช่ CODEC
บนกล่องหูฟังมีชื่อเท่ ๆ เต็มไปหมด Spatial Audio บ้าง ANC บ้าง Hi-Res บ้าง หลายคนอ่านแล้วนึกว่าเป็น CODEC อีกตัว จริง ๆ หลายชื่อไม่เกี่ยวกับ CODEC เลย
นึกภาพการส่งพัสดุครับ CODEC คือ “วิธีบีบอัดเสียงเพื่อส่ง” ก็เท่ากับวิธีแพ็กของลงกล่องนั่นเอง ส่วนชื่อพวกนี้เป็น “การปรุงแต่งเสียง” คือการแต่งตัวสินค้าก่อนแพ็กหรือหลังแกะกล่อง ไม่ก็เป็น “ป้ายรับรอง” ที่แปะไว้ข้างกล่อง อยู่กันคนละชั้น
โลโก้ที่คุ้นตากันก็เช่นสามตัวแรกนี้ครับ ส่วน ANC กับ Spatial Audio ไม่มีโลโก้กลางที่ใช้ร่วมกัน แต่ละแบรนด์ทำป้ายของตัวเอง อย่างไอคอน ANC สีส้มท้ายแถวนี้ ก็เป็นไอคอนของ JBL เจ้าเดียว
Hi-Res Audio ของ JAS
Hi-Res Audio Wireless ของ JAS
Dolby Atmos
ตัวอย่างไอคอน ANC ของ JBL| ชื่อบนกล่อง | จริง ๆ คืออะไร เกี่ยวกับ Bluetooth แค่ไหน |
|---|---|
| Spatial / Binaural rendering | แต่งเสียงให้รู้สึกว่ามีทิศทาง มีพื้นที่รอบตัว บางระบบใช้ HRTF (ค่าที่จำลองว่าหูกับศีรษะเรารับเสียงจากแต่ละทิศยังไง) จะประมวลผล (render) ให้เป็นเสียงสเตอริโอเสร็จก่อนค่อยส่ง หรือส่งข้อมูลประกอบ (metadata) ไปทางเส้นทางเฉพาะก็ได้ ไม่ใช่ชื่อ CODEC ที่ส่งผ่าน Bluetooth |
| Head tracking | หันหัวแล้วมุมเสียงเปลี่ยนตาม ใช้เซนเซอร์จับการเคลื่อนไหวของศีรษะ ต้องมีครบทั้งข้อมูลเซนเซอร์ การซิงก์เวลา และการตอบสนองของทั้งระบบ Bluetooth Core รุ่นใหม่อย่างเดียวไม่ได้ทำให้มีฟีเจอร์นี้ |
| Dolby Atmos / รูปแบบเนื้อหา | เป็นรูปแบบของเนื้อหาเสียง ใช้ได้ในระบบที่รองรับ มือถือเปิดคอนเทนต์ Atmos ได้ก็อย่าเพิ่งคิดว่าลิงก์ A2DP (ทางส่งเพลงของ Bluetooth) ส่งข้อมูล Atmos ไปถึงหูฟังตรง ๆ |
| ANC / Transparency | ไมค์กับ DSP ช่วยกันลดเสียงข้างนอก หรือเปิดให้ได้ยินเสียงข้างนอก งานนี้ทำจบในตัวหูฟังได้ ไม่ต้องส่งเสียงจากไมค์ทั้งหมดกลับไปมือถือ แต่กินแบตเตอรี่ และมีผลกับเสียงด้วย |
| EQ / Personalization / Upscaling | ปรับน้ำเสียง หรือเดาแล้วเติมรายละเอียดที่หายไป เดาเก่งแค่ไหนไฟล์ lossy (บีบอัดแบบยอมทิ้งข้อมูลบางส่วน) ก็ไม่กลับไปเป็นต้นฉบับ lossless (ไม่ทิ้งข้อมูลเลย) และจะปรับก่อนหรือหลัง CODEC ก็ได้ |
| Hi-Res Audio Wireless logo | ป้ายรับรองของ Japan Audio Society (JAS) คนละเรื่องกับการรับรองของ Bluetooth SIG คนละเรื่องกับ lossless และไม่ได้บอกว่าฟังแล้วเราจะชอบเสียงหรือเปล่า |
ดูข้างกล่องหูฟังในภาพครับ มาจากรีวิว iSUPER SOUND PRO Max ของผม ป้ายเรียงกันเป็นแถวเดียว มีทั้งไดรเวอร์ 12mm, Adaptive ANC 46dB, HI-RES AUDIO WIRELESS, Bluetooth Codec LDAC, ไมค์ 6 ตัว และ Gaming Mode 68ms
ในแถวนี้มี CODEC จริง ๆ อยู่ตัวเดียวคือ LDAC ครับ ที่เหลือเป็นเรื่องฮาร์ดแวร์ การปรุงแต่งเสียง และป้ายเรื่อง Hi-Res วางเรียงกันแบบนี้เลยชวนให้คิดว่าเป็นของชั้นเดียวกันหมด

แล้วโลโก้ Hi-Res Wireless ได้มายังไง? หน้าของ JAS เขียนว่าจะใช้โลโก้ได้ อุปกรณ์ต้องเข้าเกณฑ์ทั้งสองฝั่ง และต้องส่งผ่าน CODEC ที่ JAS กำหนดไว้เท่านั้น นับถึงวันที่ 17 พ.ย. 2569 รายการมี 7 ตัว คือ LDAC, LHDC, SCL6, LC3plus, SHDC, aptX Adaptive และ Opus HD
หน้านั้นไม่ได้เขียนว่าแต่ละตัววิ่งบนอะไรครับ สี่ตัวที่เราคุยกันมาแล้วคือ LDAC, LHDC, aptX Adaptive และ LC3plus ใช้บน Bluetooth ได้ ส่วน SCL6, SHDC กับ Opus HD ผมยังไม่มีข้อมูลพอจะเล่า
มีอีกเรื่องที่ต้องแยกให้ชัดครับ ในรีวิว EarFun Air Pro 4 ผมเขียนไว้ว่า aptX Lossless 16-bit / 44.1 kHz ไม่นับเป็น Hi-Res เพราะ Bit Depth ไม่สูงกว่า 16-bit ข้อนั้นผมอธิบายตามนิยามความละเอียดของเสียงนะครับ ไม่ได้เอาเกณฑ์ของ JAS มาจับ
Fraunhofer ก็ยืนยันเรื่อง LC3plus
Fraunhofer บอกว่า LC3plus High-Resolution ได้รับการรับรองจาก JAS เช่นกัน เกณฑ์ที่เขียนไว้คือ 96 kHz, bit depth อย่างน้อย 24-bit และสร้างเสียงความถี่ตั้งแต่ 40 kHz ขึ้นไปได้
แล้ว AirPods ที่ว่าส่ง Lossless ได้หละ?
Apple เขียนไว้อย่างนั้นจริงครับ แต่ต้องอ่านเงื่อนไขให้ครบ ในคู่มือ Apple Vision Pro บอกว่า AirPods Pro 2 (USB-C) และ AirPods 4 (ทั้งสองรุ่น) ส่งเสียง Lossless แบบหน่วงต่ำได้ เมื่อจับคู่กับ Apple Vision Pro ผ่าน proprietary wireless audio protocol หรือโปรโตคอลไร้สายเฉพาะของ Apple เอง
แล้วหน้าเดียวกันนั่นแหละครับ ก็เขียนไว้ด้วยว่า “Bluetooth connections aren’t lossless” และ AirPods รุ่นเก่ากับ Beats ใช้ AAC
เพราะงั้นเวลาเล่าต่อ ต้องบอกให้ตรงว่าเป็น “คู่ไหน” และ “เส้นทางไหน” ครับ อย่าเหมาต่อไปว่า AAC กลายเป็น lossless แล้ว หรือ AirPods ส่ง lossless แบบเดียวกันนี้ได้กับมือถือทุกเครื่อง
หลักเดียวกันนี้ใช้กับหูฟังที่มี dongle (ตัวรับสัญญาณแบบเสียบ USB) 2.4 GHz หรือส่งเสียงผ่าน Wi-Fi ได้ด้วย ใช้ย่านความถี่ใกล้กัน หรืออยู่ในสินค้าชิ้นเดียวกัน ก็ไม่ได้ทำให้ทุกเส้นทางกลายเป็น Bluetooth ไปหมด และ dongle USB บางตัวก็ไม่ใช่ตัวรับ Bluetooth ของระบบปฏิบัติการด้วยซ้ำ
LE Audio และ Auracast
หูฟัง Bluetooth ที่เราใช้กันมานานเป็นแบบ Classic Audio ครับ ส่งเพลงผ่าน A2DP วิ่งบน BR/EDR ส่วน LE Audio คือการย้ายบ้านมาอยู่ฝั่ง LE แล้วได้ของใหม่มาด้วยสองอย่าง คือช่องส่งข้อมูลที่จัดเวลาไว้ให้เสียงโดยเฉพาะ กับชุดโปรไฟล์ใหม่ยกชุด
ช่องส่งที่ว่านี้ชื่อ LE Isochronous Channels เป็นฟีเจอร์ที่เพิ่มเข้ามาใน Core 5.2 และ SIG อธิบายว่า LE Audio อาศัยเจ้านี่แหละครับ ชื่อ isochronous ฟังดูยาก แต่พูดง่าย ๆ คือส่งตามจังหวะเวลาที่นัดกันไว้ เหมือนรถไฟที่ออกตามตาราง ไม่ใช่รถที่รอคนเต็มแล้วค่อยออก
ทีนี้การส่งเสียงบนช่องแบบนี้ แบ่งได้เป็นสองแบบครับ
แล้ว isochronous สำคัญยังไง?
เพราะเสียงเป็นข้อมูลที่มีเส้นตายครับ ส่งไฟล์ยังรอได้ ชิ้นไหนมาช้าก็รอให้ครบทีหลัง แต่เสียงรอไม่ได้ แพ็กเก็ต (ก้อนข้อมูลแต่ละชิ้น) ที่มาถึงหลังเวลาที่ต้องเล่นไปแล้ว ก็เหมือนข้าวกล่องที่มาส่งตอนหมดพักเที่ยง มาถึงก็หมดประโยชน์
isochronous เลยกำหนดไว้ชัดทุกขั้น ส่งจังหวะไหน ถ้าต้องส่งซ้ำก็ต้องจบภายในเวลาที่กำหนด และเสียงต้องเล่นออกมาตอนไหน
LC3 เข้ามาช่วยตรงไหน?
LC3 ย่อมาจาก Low Complexity Communication Codec ครับ จุดขายของมันคือออกแบบมาให้รักษาคุณภาพเสียงได้ดีแม้อัตราข้อมูลต่ำ SIG บอกว่า LC3 เป็น CODEC บังคับของ LE Audio คือเครื่อง LE Audio ทุกตัวต้องมี และให้คุณภาพเทียบ SBC ได้ที่ bitrate ต่ำกว่าครึ่ง
bitrate ต่ำลงแล้วได้อะไร? การรับส่งสัญญาณอาจใช้เวลาสั้นลง หรือมีทางให้จัดสตรีมเพิ่มได้ แต่ถามว่าแบตจะประหยัดขึ้นจริงแค่ไหน อันนี้ LC3 ตัวเดียวตอบไม่ได้ครับ ต้องดู DSP (ตัวประมวลผลเสียง) ไมโครโฟน ANC (ระบบตัดเสียงรบกวน) และการออกแบบของอุปกรณ์แต่ละตัวประกอบด้วย
มีตัวเลขสองชุดที่ควรรู้ครับ ตามบทความเทคนิคของ SIG ขนาดเฟรมของ LC3 คือ 7.5 หรือ 10 ms และรองรับ sample rate 8, 16, 24, 32, 44.1 และ 48 kHz
เลข 7.5 กับ 10 ms นี่แหละที่คนชอบหยิบไปเข้าใจผิดว่าเป็น latency จริง ๆ มันคือความยาวเสียงในหนึ่งเฟรมของ CODEC เท่านั้นครับ ส่วน latency รวมต้องนับตั้งแต่แอปสร้างเสียงจนหูเราได้ยิน ระหว่างทางยังมีเวลาเข้ารหัส รอคิว รอรอบส่ง เล่นเสียงออก และงานประมวลผลอื่นอีก
Multi-Stream Audio กับ multipoint ใช่อันเดียวกันไหม?
ไม่ใช่ครับ ชื่อคล้ายกันจนคนสับสนบ่อย แต่เป็นความสามารถคนละแกนกันเลย อันหนึ่งพูดถึงสตรีมเสียง อีกอันพูดถึงเครื่องที่หูฟังเชื่อมอยู่
Multi-Stream Audio
เรื่องของสตรีมครับ จัดหลายสตรีมให้ประสานกัน เช่น เส้นหนึ่งไปหูซ้าย อีกเส้นไปหูขวา SIG อธิบายว่าเป็นการส่งสตรีมอิสระที่ซิงก์กัน จากแหล่งเดียวไปยังตัวรับหนึ่งตัวหรือมากกว่า
Multipoint
เรื่องของเครื่องครับ หูฟังเชื่อมกับแหล่งสัญญาณหลายเครื่อง เช่น มือถือกับโน้ตบุ๊ก
กล่องเขียน Bluetooth 5.2+ แปลว่าใช้ LE Audio ได้เลยไหม?
ยังครับ Core ที่รองรับ LE Isochronous เป็นแค่ฐานราก เหมือนเทพื้นบ้านเสร็จแล้ว แต่ยังเข้าอยู่ไม่ได้ จะใช้ LE Audio ได้จริงยังต้องมีอีกหลายชั้น ทั้ง Host (ซอฟต์แวร์ในเครื่อง), Controller (ชิป Bluetooth), CODEC, โปรไฟล์ ระบบปฏิบัติการ ไดรเวอร์ และเฟิร์มแวร์ ทุกตัวต้องรองรับ LE Audio ในบทบาทที่เราจะใช้ให้ครบ ขาดตัวเดียวก็ไม่ครบวง เห็นแค่ “Bluetooth 5.2+” บนกล่องเลยยังยืนยันอะไรไม่ได้
ตัวอย่างใกล้ตัวอยู่ในแอปของ EarFun Air Pro 4 ที่ผมรีวิวไว้ครับ หน้า LE Audio ในภาพเขียนเงื่อนไขไว้เป็นข้อ ๆ เปิดพร้อม Google Fast Pair ไม่ได้ มือถือที่ระบุว่าใช้ได้มี Samsung S24 series กับ Google Pixel 8 series ส่วน iOS ยังไม่รองรับ และพอเปิดแล้ว Game Mode, aptX กับ LDAC จะใช้ไม่ได้

ตัวอย่างจริงมีใน Microsoft Learn ครับ LE Audio มากับ Windows 11 รุ่น 22H2 (KB5026446) แต่เอกสารเล่าไว้ว่าจนถึง Core 5.3 ยังไม่มี HCI (ช่องทางที่ Host ใช้สั่งงาน Controller) แบบมาตรฐานให้ Host รับส่งข้อมูล isochronous กับ Controller พูดง่าย ๆ คือ Windows กับชิป Bluetooth ยังไม่มีช่องทางกลางไว้คุยเรื่องเสียงกัน Windows เลยกำหนดเส้นทางเสียงเฉพาะผู้ผลิต (vendor specific audio path) ขึ้นมา ให้ผู้ผลิตชิปแต่ละเจ้าทำของตัวเองมาเสียบเข้า
ส่วนชุดโปรไฟล์ใหม่ของ LE Audio ตามที่ SIG ไล่ไว้ ตัวหลัก ๆ มีตามตารางนี้ครับ ชื่อย่อเยอะหน่อย ไม่ต้องท่อง เอาไว้กลับมาเปิดดูตอนเจอชื่อพวกนี้ก็พอ
| ชื่อย่อ | ทำหน้าที่อะไร |
|---|---|
| BAP, PACS, ASCS | หาและตั้งค่าสตรีม unicast/broadcast, ประกาศว่าตัวเองทำเสียงแบบไหนได้บ้าง, คุมสตรีม |
| BASS | สแกนหาและจัดการแหล่ง broadcast |
| CAP, CSIP/CSIS | ใช้เสียงกับหลายอุปกรณ์ และบอกให้รู้ว่าอุปกรณ์ไหนเป็นชุดเดียวกัน เช่น หูฟังซ้ายกับขวา |
| MCP, CCP, MICP, VCP | คุมการเล่นสื่อ การโทร ไมค์ และความดัง |
| TMAP, HAP/HAS, PBP | โปรไฟล์แบ่งตามงาน: เพลง+โทร, เครื่องช่วยฟัง, broadcast สาธารณะ |
Auracast คืออะไร? สถานีวิทยุเล็ก ๆ ที่เลือกฟังเองได้
นึกภาพสถานีวิทยุเล็ก ๆ ที่ใครอยู่ใกล้ก็เลือกฟังได้ครับ Auracast คล้ายแบบนั้นเลย ตัวส่งชุดเดียวกระจายเสียงให้ตัวรับในพื้นที่ได้ โดยไม่ต้องไล่จับคู่กับผู้ฟังทีละคน เบื้องหลังมันคือรูปแบบการใช้งานที่สร้างบน LE Audio broadcast กับ Public Broadcast Profile (PBP) ตัวท้ายสุดในตารางเมื่อกี้
ส่วนชื่อ Auracast ที่พิมพ์อยู่บนกล่อง ใช่ว่าใครอยากแปะก็แปะได้นะครับ สินค้าต้องผ่าน qualification (การรับรองสินค้า) ของ PBP และทำตามคู่มือแบรนด์ก่อน ถึงจะขอใช้เครื่องหมายนี้ได้
โลโก้ Auracast ของ Bluetooth SIGในวง Auracast มีคนเล่นอยู่สามบทครับ

ลองนึกถึงห้องรอขึ้นเครื่องแบบในภาพครับ ทีวีบนผนังปิดเสียงไว้ แต่ถ้ามันกระจายเสียงผ่าน Auracast ใครอยากฟังก็หยิบมือถือมาเลือกช่อง แล้วฟังผ่านหูฟังของตัวเองได้เลย ไม่ต้องจับคู่ทีละคน ส่วนคนที่ไม่อยากฟังก็ไม่ต้องได้ยินอะไร ผมชอบไอเดียนี้ตรงที่ต่างคนต่างได้แบบที่ตัวเองต้องการครับ
แล้วเอาไปใช้ทำอะไรได้บ้าง?
ผมรวมตัวอย่างไว้ให้สี่แบบครับ ข้อแรกก็คือแบบห้องรอขึ้นเครื่องเมื่อกี้นี่แหละ
- ทีวีในที่สาธารณะที่เขาปิดลำโพงไว้ เราฟังเสียงได้ด้วยหูฟังของตัวเอง
- ในพื้นที่จัดแสดงและห้องประชุมที่ติดตั้งระบบไว้ เลือกได้ว่าจะฟังเสียงบรรยายไหน หรือภาษาอะไร
- คนที่ใช้เครื่องช่วยฟังรุ่นที่รองรับ เข้าถึงเสียงประกาศหรือเสียงบรรยายได้มากขึ้น
- แชร์เสียงจากเครื่องตัวเองให้คนอื่นฟังด้วย ผ่าน broadcast ที่เข้ารหัสไว้ ใครจะเข้ามาฟังต้องมีรหัส
ฝั่ง SIG เองบอกไว้ว่า broadcast ส่งถึงตัวรับได้ “ไม่จำกัดจำนวน” จะเปิดสาธารณะหรือตั้งรหัสผ่านก็ได้ ตัวรับแต่ละตัวปรับความดังของตัวเอง ส่วนงานสแกนหาช่องก็ยกให้อุปกรณ์อื่นอย่างมือถือทำแทนได้ ซึ่งก็คือบท Assistant ข้างบนนั่นเอง
ในหน้า FAQ ยังพูดถึงอนาคตไว้ด้วยครับ ว่า Auracast อาจมาแทน telecoil ได้ เจ้า telecoil นี้คือขดลวดในเครื่องช่วยฟัง ใช้รับเสียงจากระบบห่วงสายไฟในอาคาร ที่เรียกกันว่า hearing loop
ก่อนซื้อ ดูให้ออกว่าตัวนี้เล่นบทไหน
คำว่า Auracast คำเดียวยังบอกไม่หมดครับ สินค้าที่ส่งเสียง Auracast ได้ อาจรับไม่ได้ มือถือที่เป็น Assistant ได้ ก็ไม่จำเป็นว่าจะรับเสียง broadcast มาเล่นเองได้ทุกกรณี ส่วนระบบลำโพงเฉพาะค่าย ก็อย่าเหมาว่าใช้กับ Auracast ได้ทุกบทบาท
แล้ว “ไม่จำกัดจำนวน” นี่ไม่จำกัดจริงหรอ? คำนี้หมายถึงฝั่งตัวส่งครับ คือมันไม่ต้องสร้างลิงก์ส่งเสียงแยกให้ทีละคนจนช่องเชื่อมต่อ (connection slot) เต็ม เหมือนสถานีวิทยุที่ไม่ต้องรู้ว่ามีคนเปิดฟังอยู่กี่เครื่อง แต่ของจริงก็ยังมีเพดานของมันอยู่ดี สัญญาณครอบคลุมพื้นที่ได้แค่ไหน แถวนั้นมีสัญญาณรบกวนเยอะไหม ตัวรับแต่ละตัวทำอะไรได้บ้าง แล้วระบบที่ติดตั้งไว้มีข้อจำกัดอะไร
Latency และการต่อหลายเครื่อง
ทำไมดูหนังไม่รู้สึกหน่วง แต่เล่นเกมหรือเล่นเครื่องดนตรีแล้วหน่วง?
ต้องรู้ก่อนครับว่าเวลาหน่วง (latency) ไม่ได้มาจากจุดเดียว มันเหมือนวิ่งผลัดที่ส่งไม้ต่อกันหลายคน ไม้แรกคือเวลาที่แอปสร้างเสียง ต่อด้วยการมิกซ์และแปลงสัญญาณ ความยาวเฟรมของ CODEC คิวส่ง การส่งทางสัญญาณ buffer ฝั่งหูฟัง DSP ไปจนถึงตอนเสียงออกจากหูฟัง ทุกไม้กินเวลาหมด และ CODEC เป็นแค่ไม้เดียวในนั้น
แล้วทำไมดูหนังถึงไม่รู้สึก? เพราะแอปวิดีโอแอบแก้ไว้ให้ครับ ด้วยการซิงก์ คือหน่วงภาพรอให้ตรงกับเสียงที่มาช้ากว่า ภาพกับเสียงเลยมาถึงพร้อมกัน เราดูแล้วก็เหมือนไม่มี latency
แต่มุกนี้ใช้กับงานที่ต้องโต้ตอบไม่ได้ครับ หนังมีบทอยู่แล้ว แต่เราจะกดยิงปืนในเกมตอนไหน กดคีย์เปียโนเมื่อไหร่ หรือพูดใส่ไมค์แล้วฟังเสียงตัวเองตอนไหน ระบบไม่รู้ล่วงหน้า เลยไม่มีอะไรให้เลื่อนมาชดเชยแบบตอนดูหนัง เสียงมาช้าเท่าไหร่ เราก็ได้ยินช้าเท่านั้น
เล่นเกมแบบในภาพนี่แหละครับ ทุกครั้งที่นิ้วกดลงบนจอ เสียงต้องตามมาให้ทัน

เวลาเห็นตัวเลข latency ที่ไหน ให้ถามก่อนเลยครับว่าเขาวัดจากไหนถึงไหน วัดตั้งแต่นิ้วกดจนเสียงออก กับวัดเฉพาะช่วงเข้ารหัสถึงถอดรหัส (encoder ถึง decoder) เป็นคนละวิธีกัน เหมือนจับเวลาตั้งแต่ออกจากบ้านจนถึงโต๊ะทำงาน กับจับเฉพาะช่วงที่นั่งอยู่บนรถไฟฟ้า จะเอาตัวเลขมาเทียบกัน ต้องวัดแบบเดียวกันเท่านั้น
เอกสาร Microsoft Learn มีตัวอย่างที่เข้ากับเรื่องนี้พอดีครับ LE Audio บน Windows ตั้งค่าคุณภาพการส่ง (BAP QoS) ไว้คนละแบบตามงาน ฟังเพลงใช้ “High reliability” ส่วนเกมกับการโทรใช้ “Low latency” ผมว่าข้อนี้บอกชัดเลยว่าความเสถียรกับ latency ต้องแลกกัน ได้อย่างก็ต้องเสียอย่าง

ทำไมพอเปิดไมค์ เสียงถึงเปลี่ยน?
หลายคนคงเคยเจอครับ ฟังเพลงอยู่ดี ๆ พอเข้าประชุมออนไลน์แบบในภาพ ใส่หูฟังไร้สายคุยผ่านแล็ปท็อป เสียงกลายเป็นแบน ๆ เหมือนวิทยุไปซะงั้น
หูฟังไม่ได้เสียนะครับ ใน Classic Audio การฟังเพลงกับการโทรใช้คนละเส้นทางกัน ฟังเพลงไปทาง A2DP ส่วนโทรไปทาง HFP พอแอปขอใช้ไมโครโฟน ระบบอาจสลับไปใช้ HFP ซึ่งออกแบบมารับส่งเสียงพูดสองทิศทาง ช่วงความถี่ จำนวนช่องเสียง และคุณภาพเลยไม่เหมือนโหมดฟังเพลง
แล้ว LE Audio หละ? ฝั่งนี้จัดสตรีมสองทิศทางได้ยืดหยุ่นกว่าครับ แต่ก็ยังไม่มีอะไรรับรองว่าทุกระบบจะได้คุณภาพเท่าตอนฟังเพลงอย่างเดียว ต้องดูอีกว่าตั้งค่าแบนด์วิดท์ไว้ยังไง ใช้โปรไฟล์ไหน และระบบปฏิบัติการมีข้อจำกัดอะไร
จะลอง ก็ลองให้ตรงกับงานที่ใช้
วิธีลองแบบฟังเพลง ประชุม และเกม ผมรวมไว้ในตารางหัวข้อ “ใช้จริง” ข้างล่างครับ ตรงนี้ขอยกงานเดียวที่ latency สำคัญที่สุด
ภาพนี้ก็คือการ์ดข้างบนเลยครับ ใส่หูฟังไร้สายนั่งเล่นเปียโนไฟฟ้าอยู่ที่บ้าน นิ้วกดคีย์ลงไปแล้วต้องได้ยินเสียงทันที ใครเล่นแบบนี้เป็นประจำ ผมว่าควรลองกับเครื่องดนตรีและหูฟังที่ใช้จริงก่อนครับ


ต่อหลายเครื่อง: ชื่อคล้ายกัน แต่แก้คนละปัญหา
ศัพท์กลุ่มนี้ชื่อคล้ายกันจนคนมักคิดว่ามีอย่างหนึ่งแล้วอีกอย่างจะแถมมาด้วย ซึ่งไม่แถมครับ ผมเลยทำตารางไว้ให้ และผมว่าคอลัมน์ที่ช่วยได้มากที่สุดคือคอลัมน์ขวาสุด ว่าแต่ละคำ “ไม่ได้” รับปากเรื่องอะไร
หน้าจอในภาพมาจากรีวิว HUAWEI FreeBuds Pro 4 ของผมครับ ในแอปมีสวิตช์ “เชื่อมต่อหลากหลาย” ไว้เปิดให้ต่อหลายเครื่องแล้วสลับไปมา มีช่องให้เลือก “อุปกรณ์ที่ต้องการ” และข้างล่างเป็นรายชื่อเครื่องที่จับคู่ไว้
| คำเรียก | ความหมาย | ไม่ได้แปลว่า |
|---|---|---|
| Pairing / Bonding | จับคู่และแลกกุญแจเข้ารหัสกัน / เก็บกุญแจนั้นไว้ใช้เชื่อมครั้งต่อไป | ตอนนี้อุปกรณ์กำลังเชื่อมหรือส่งเสียงกันอยู่ |
| Multipoint | หูฟังเชื่อมกับหลายแหล่งสัญญาณ เช่น มือถือกับคอม | เล่นเพลงจากสองแหล่งผสมกันพร้อมกันได้เสมอ หรือใช้ CODEC สูงสุดได้ทุกโหมด |
| TWS | True Wireless Stereo: หูฟังไร้สายที่แยกซ้ายขวา | ต้องใช้ LE Audio เสมอ (มีทั้งแบบ Classic และแบบ LE Audio) |
| Broadcast / Auracast | ตัวส่งกระจายเสียงให้ตัวรับหลายตัว | เป็น multipoint หรือเป็นเครือข่าย Mesh |
ของใหม่ใช้กับของเก่าได้ไหม?
ส่วนมากได้ครับ แต่มีเงื่อนไข อุปกรณ์ใหม่มักคุยกับรุ่นเก่าผ่านความสามารถที่ทั้งคู่มีร่วมกัน เหมือนคนสองคนที่ต้องมีภาษาที่พูดได้ทั้งคู่อย่างน้อยหนึ่งภาษา ถ้าตัวหนึ่งรองรับเฉพาะ LE อีกตัวรองรับเฉพาะ Classic ก็ไม่มีเส้นทางร่วมให้ใช้ ต่อให้เลขเวอร์ชันบนกล่องดูใหม่แค่ไหน ก็คุยกันไม่ได้อยู่ดี
เรื่องนี้ SIG ยืนยันไว้ใน FAQ เลยครับ ว่า Classic Audio sink (ตัวรับเสียง เช่น หูฟัง) ใช้กับ LE Audio source (ตัวส่ง เช่น มือถือ) ไม่ได้ เพราะสองฝั่ง “ต้องใช้วิธีเดียวกัน” แต่ SIG ก็คาดว่าผลิตภัณฑ์ LE Audio จำนวนมากจะรองรับ Classic ไว้ด้วย ส่วนเครื่องเดิมที่มีอยู่จะอัปเกรดได้ไหม อันนี้ SIG ให้ไปถามผู้ผลิตครับ
สรุปเป็นภาษาบ้าน ๆ ได้สามข้อ
- หูฟังที่รองรับเฉพาะ LE Audio ไม่จำเป็นว่าจะรับ A2DP ได้ด้วย
- มือถือใช้ชิป Bluetooth รุ่นใหม่ก็จริง แต่อาจยังไม่เปิดโปรไฟล์หรือไดรเวอร์ที่ต้องใช้
- อัปเดตเฟิร์มแวร์ช่วยได้เฉพาะส่วนที่ฮาร์ดแวร์และผู้ผลิตรองรับ จะหวังให้ความสามารถด้านสัญญาณ (RF) ใหม่งอกขึ้นมาทุกกรณีไม่ได้
ไม่ใช่แค่ฟังเพลง: เครื่องช่วยฟัง จับคู่ด่วน และ beacon
พูดถึง Bluetooth ทีไร คนก็นึกถึงหูฟังก่อนเลยครับ แต่มันยังทำงานอื่นอีกเยอะ และมีหลายเรื่องที่คนมักเหมารวมกัน หัวข้อนี้ผมเลยแยกเล่าเป็นสี่กลุ่ม คือเครื่องช่วยฟัง หน้าต่างเด้งจับคู่ การแตะ NFC หรือสแกน QR และ beacon
เครื่องช่วยฟังไม่ได้ต้องรอ LE Audio
มีประโยคหนึ่งที่พูดกันว่า “LE ก่อน 5.2 ส่งเสียงไม่ได้” ผมว่าพูดกว้างไปหน่อยครับ
เครื่องช่วยฟังไม่ได้นั่งรอ LE Audio เลย ก่อน LE Audio จะเกิด ก็มีระบบส่งเสียงผ่าน LE ที่ทำไว้ใช้กับงานนี้โดยเฉพาะอยู่แล้ว ของที่ตอนนั้นยังไม่มี คือมาตรฐานกลางของ Bluetooth แบบ LE Audio ที่ทุกค่ายหยิบไปใช้ร่วมกันได้เหมือนทุกวันนี้
อย่างผู้สูงอายุในภาพครับ ใส่เครื่องช่วยฟังแบบคล้องหลังหู ในมือกำลังถือมือถือ เครื่องช่วยฟังที่บอกว่า “ต่อ Bluetooth ได้” แบบนี้ ต้องถามต่อว่าต่อด้วยระบบไหน เพราะอาจเป็นระบบใดระบบหนึ่งในสี่ระบบข้างล่าง และได้ระบบหนึ่งแล้วก็ใช่ว่าจะใช้กับอีกสามระบบได้ด้วย

| ระบบ | คืออะไร | ข้อที่มักเหมาเอา |
|---|---|---|
| ASHA | ชื่อเต็มคือ Audio Streaming for Hearing Aids เป็นระบบของ Android ส่งเสียงผ่านช่องข้อมูลแบบต่อเนื่องของ LE (L2CAP Connection-Oriented Channels) มีคำสั่งควบคุม (Start/Stop/Status) และมีกติกาให้ข้างซ้ายกับข้างขวาเล่นเสียงตรงกัน | เป็น LE Audio (อันนั้นเป็นระบบใหม่ที่ใช้ CIS กับ LC3) หรือ Android ทุกรุ่นรองรับ |
| Made for iPhone (MFi) hearing devices | ระบบเครื่องช่วยฟังของ Apple มีเมนูตั้งค่าแยกของตัวเอง และมีรายชื่อรุ่นที่รองรับโดยเฉพาะ | ได้ MFi แล้วจะรองรับ ASHA, HAP หรือ Auracast ไปด้วย |
| HAP / HAS ใน LE Audio | Hearing Access Profile / Service เป็นส่วนของ LE Audio ที่ทำให้มือถือรู้ว่ากำลังต่ออยู่กับเครื่องช่วยฟัง แล้วปรับค่าของเครื่องได้ ทำงานคู่กับโปรไฟล์เสียงอื่น | มีแล้วได้ครบทุกอย่าง ต้องดูแยกทีละข้อว่ารองรับ unicast (ส่งตรงหาเครื่องเดียว), การโทรแบบพูดและฟังได้ และ broadcast (กระจายให้หลายเครื่อง) หรือเปล่า |
| Auracast assistive listening | รับเสียงที่สถานที่กระจายออกมาแบบ broadcast คนใส่เครื่องช่วยฟังเลยได้ยินเสียงในสถานที่ได้ง่ายขึ้น | เครื่องช่วยฟังที่ต่อ Bluetooth ได้ จะมีตัวรับ Auracast มาด้วยทุกเครื่อง |
ASHA ทำยังไงให้สองหูเล่นเสียงตรงกัน? เอกสารฝั่ง Android บอกว่า ASHA ใช้ L2CAP Connection-Oriented Channels บน Bluetooth LE และเครื่องช่วยฟังสองข้างต้องเล่นเสียงพร้อมกัน วิธีของเขาคล้ายแจกบัตรคิวครับ แพ็กเก็ตเสียงแต่ละก้อนมีเลขลำดับ 8 บิตติดมาด้วย ข้างซ้ายกับข้างขวาเลยคำนวณได้ว่าก้อนไหนต้องเล่นตอนไหน เสียงสองข้างก็ออกมาตรงกัน
รายชื่อรุ่นอยู่ในอีกหน้าหนึ่งของ Apple ครับ ก่อนซื้อเปิดเช็กรุ่นของเราที่นั่น ส่วนที่ตั้งค่าก็ไม่ได้อยู่ในหน้าจับคู่หูฟังทั่วไปนะครับ ต้องเข้าไปที่ Accessibility > Hearing Devices
แล้วจะเช็กยังไงว่าเครื่องช่วยฟังใช้กับอะไรได้บ้าง? ผมแนะนำให้ลองสามงานแยกกันครับ หนึ่ง ฟังเพลงจากเครื่องส่วนตัว สอง โทรคุยโดยใช้ไมค์ของเครื่องช่วยฟัง สาม รับเสียงจากระบบ Auracast ในสถานที่ ลองให้ครบทั้งสามงาน เพราะผ่านงานหนึ่งแล้ว อีกสองงานอาจไม่ผ่านก็ได้
อีกข้อคือ ถ้าเปิดรายชื่ออุปกรณ์ Bluetooth แล้วหาไม่เจอ อย่าเพิ่งสรุปว่าไม่รองรับครับ บางระบบไปซ่อนอยู่ในเมนู Accessibility
เรื่องนี้คนเข้าใจผิดกันบ่อย
Bluetooth ส่งเสียงให้เครื่องช่วยฟังได้มากกว่าทางเดียวครับ LE Audio เป็นแค่ทางหนึ่ง ระบบเก่าอย่าง ASHA ทำงานได้มาก่อนแล้ว
หน้าต่างที่เด้งตอนเปิดฝาเคส ทำให้เสียงดีขึ้นไหม?
ไม่เกี่ยวกันเลยครับ หน้าต่างที่เด้งขึ้นมาบนมือถือตอนเปิดฝาเคสหูฟัง มีหน้าที่อย่างเดียวคือ “จับคู่ให้เร็ว” เหมือนพนักงานต้อนรับที่พาเราไปนั่งโต๊ะไวขึ้น แต่ไม่ได้ทำให้อาหารอร่อยขึ้น เสียงไม่ได้ดีขึ้น และ CODEC ที่ปลายทางรองรับก็ไม่ได้เปลี่ยน
Google Fast Pairเอกสารของ Microsoft ยังเล่าเรื่อง Swift Pair ไว้อีกสามข้อครับ สองข้อแรกเป็นเงื่อนไขฝั่งคอม ข้อสุดท้ายเป็นฝั่งคนทำอุปกรณ์
- ชิป Bluetooth ในเครื่องต้องรองรับการเฝ้าฟัง advertisement แบบ offload พูดง่าย ๆ คือให้ตัวชิปนั่งคอยฟังเอง ชิปไหนไม่รองรับ เมนูเปิดใช้ Swift Pair จะไม่โผล่ในหน้า Settings เลย
- ชิปต้องรายงานด้วยว่าฟังต่อเนื่องได้โดยไม่ไปกวน Wi-Fi ระบบถึงจะเปิด Swift Pair ให้เองอัตโนมัติ
- ส่วนผู้ผลิตอุปกรณ์ ไม่ต้องส่งของให้ Microsoft ทดสอบ (certification) ต่างจากฝั่ง Google ข้างบน
แตะ NFC หรือสแกน QR แล้วเพลงวิ่งทางนั้นด้วยไหม?
ไม่วิ่งครับ แตะ NFC หรือสแกน QR ก็เหมือนยื่นนามบัตรให้กัน มีไว้ส่ง “ข้อมูลเริ่มต้น” เช่น ข้อมูลสำหรับค้นหา จับคู่ หรือเข้าร่วม broadcast แล้วแต่ว่าระบบนั้นออกแบบไว้ยังไง
ยื่นนามบัตรเสร็จก็หมดหน้าที่ เพลงหลังจับคู่แล้วไม่ได้วิ่งผ่าน NFC หรือ QR นะครับ สองอย่างนี้แค่ช่วยส่งข้อมูลตั้งต้นหรือข้อมูลยืนยันให้เท่านั้น
ส่วนคำว่า Out-of-Band (OOB) คือการส่งข้อมูลจับคู่ผ่านช่องทางอื่นนอกสัญญาณ Bluetooth สิ่งที่ต้องถามคือ ช่องทางนั้นยืนยันได้ไหมว่าข้อมูลมาจากเครื่องที่เราตั้งใจจริง แล้วกันคนอื่นแอบอ่านหรือแอบแก้ไว้ยังไง ข้อนี้ผมยังหาเอกสารของ SIG ที่ลงรายละเอียดไม่เจอนะครับ เลยขอเล่าแค่หลักการ

Beacon กับแท็กตามหาของหาย รู้ตำแหน่งได้ยังไง?
เริ่มที่ beacon ก่อนครับ มันคืออุปกรณ์ที่คอย “ประกาศข้อมูล” ออกไปเรื่อย ๆ ให้ตัวรับในพื้นที่ตรวจพบ ไม่จำเป็นต้องจับคู่กับใคร คล้ายคนยืนถือป้ายอยู่หน้าร้าน ใครเดินผ่านก็เห็นเอง
ส่วนแท็กติดตามของหาย เช่น AirTag ในซองหนังที่ห้อยอยู่กับพวงกุญแจในภาพ อันนี้ผมว่าต้องแยกให้ชัดครับ เห็นแผนที่ขึ้นบนมือถือ อย่าเพิ่งคิดว่าในแท็กมี GPS หรือคิดว่ามันหาตำแหน่งด้วย Bluetooth อย่างเดียว ระบบพวกนี้ประกอบขึ้นจากสี่ส่วน
- แท็กประกาศตัว (Bluetooth LE advertising)แท็กส่งสัญญาณประกาศตัวเองออกไปเป็นระยะ
- มือถือของคนอื่นช่วยฟังมือถือเครื่องไหนผ่านมาได้ยินสัญญาณ ก็ส่งตำแหน่งขึ้นระบบให้
- อินเทอร์เน็ตและระบบของผู้ให้บริการรวบรวมข้อมูลที่ส่งขึ้นมา แล้วประมวลผลให้เจ้าของดู
- ตัวช่วยหาตอนอยู่ใกล้เป็นกลไกเพิ่มเติมอีกชั้น เอาไว้ใช้ตอนเดินเข้าไปใกล้
พอเห็นสี่ส่วนนี้แล้ว มีสองเรื่องที่ควรแยกกันครับ เรื่องแรก การบอกว่า “เจอล่าสุดที่ไหน” กับการนำทางบอกทิศบอกระยะตอนเดินเข้าไปใกล้ เป็นความสามารถคนละตัว เรื่องที่สอง แท็กจะใช้กับเครือข่ายค้นหาของค่ายไหนได้ ก็เป็นคนละเรื่องกับการที่สัญญาณ Bluetooth คุยกันได้
ข้างในการส่งข้อมูลของ Bluetooth LE
หัวข้อนี้ลึกขึ้นอีกนิดครับ แต่ผมว่าคุ้ม อ่านจบจะรู้ว่าข้อมูลหนึ่งก้อนของ LE ใหญ่ได้แค่ไหน ทำไมตัวเลขความเร็วบนกล่องกับของจริงถึงไม่เท่ากัน และทำไมอัปเดตเฟิร์มแวร์ผ่าน Bluetooth ถึงช้า
พัสดุชิ้นเดียว ห่อไว้หลายชั้น
ข้อมูลหนึ่งก้อนที่ส่งทาง Bluetooth LE ไม่ได้ถูกส่งไปเปล่า ๆ ต้องห่อไว้หลายชั้น เหมือนพัสดุที่เปิดกล่องแล้วเจอกล่องอีกใบอยู่ข้างใน
ของที่ส่งข้อมูลด้วย LE แบบนี้อยู่รอบตัวเราครับ อย่างสายรัดข้อมือกับเซนเซอร์ตัวเล็กในภาพ ค่าที่วัดได้ก็ถูกห่อเป็นชั้น ๆ แบบนี้ก่อน แล้วค่อยส่งมาขึ้นกราฟบนมือถือ

ค่าที่เห็นในสเปกอย่าง MTU, Data Length และ PHY ก็คือค่าของกล่องคนละชั้นนี่แหละครับ ขยายค่าหนึ่งให้ใหญ่ขึ้น ชั้นอื่นไม่ได้ใหญ่ตามให้เอง (คำว่า octet ที่จะเจอในหัวข้อนี้ คือ 8 บิต หรือ 1 ไบต์)
| ชั้น / ค่า | ควรรู้อะไร |
|---|---|
| ATT MTU | ขนาดก้อนข้อมูลใหญ่สุด (ATT PDU) ที่ฝั่ง Client กับ Server ตกลงกันไว้ แต่ข้อมูล attribute ที่ใส่ไปได้จริงจะน้อยกว่าเลข MTU เพราะต้องหักที่ให้ส่วนหัว (header) ของ ATT ก่อน |
| LE Data Length Extension | ทำให้แพ็กเก็ตในชั้นสัญญาณ (Link Layer payload) ใส่ข้อมูลได้มากขึ้น ถ้าเครื่องรองรับ เป็นฟีเจอร์ของ Core 4.2 และเป็นคนละค่ากับ ATT MTU คนละค่ากับขนาดไฟล์ |
| L2CAP | ตัวจัดช่องทางครับ แบ่งข้อมูลเป็นช่อง ก้อนไหนใหญ่ก็หั่นเป็นชิ้นแล้วเอาไปต่อกลับ มีทั้งช่องของ ATT และช่องแบบ Connection-Oriented Channels สำหรับงานที่รองรับ |
| Connection event | คือรอบนัดเจอ สองเครื่องนัดเวลากันไว้ แล้วมารับส่งข้อมูลตามรอบ รอบหนึ่งส่งได้มากกว่าหนึ่งแพ็กเก็ต ความเร็วที่ได้จริง (throughput) เลยอยู่ที่ว่ารอบหนึ่งส่งได้กี่แพ็กเก็ต และ Controller ให้เวลาแค่ไหน |
| EATT (Core 5.2) | Enhanced ATT เปิดช่องส่ง (bearer) ได้หลายช่องพร้อมกัน เหมือนเปิดเคาน์เตอร์เพิ่ม คำขอหนึ่งเลยไม่ต้องยืนรอคิวต่อจากอีกคำขอ ช่วยงานรับส่งข้อมูลแบบ GATT แต่ไม่ได้เปลี่ยน bitrate ของเพลงที่ส่งผ่าน A2DP |
| Notification / Indication | ทั้งสองแบบคืออุปกรณ์ส่งค่าใหม่มาบอกเอง ต่างกันที่ notification ไม่มีการตอบรับ (confirmation) ในชั้น ATT ส่วน indication มี แต่ notification ก็อาจยังวิ่งอยู่บนลิงก์ที่ชั้นล่างตอบรับ (acknowledgement) ให้อยู่ เลยไม่ควรพูดว่า “ไม่มีการยืนยันเลยทุกชั้น” |
หน้า LE Primer ของ SIG เขียนเรื่องนี้ไว้สามข้อครับ EATT ใช้ L2CAP channel แบบไดนามิก ช่องนั้นต้องเข้ารหัส และ indication ต้องได้ confirmation จาก client ภายใน 30 วินาที
Advertising ใส่ข้อมูลได้เท่าไร?
Advertising คือแพ็กเก็ตที่อุปกรณ์ประกาศออกไปให้เครื่องรอบ ๆ ได้ยินครับ คิดว่าเป็นป้ายประกาศก็ได้ ซึ่งป้ายนี้มีสองขนาด
ป้ายเล็กแบบดั้งเดิม (legacy advertising)
ใส่ข้อมูลได้แค่ 31 ไบต์ (octets) และใช้ได้แค่ช่องหลัก (primary channel) 37, 38, 39 กับ PHY 1M
แล้ว 31 ไบต์นี้ก็ไม่ได้เป็นของแอปทั้งหมดนะครับ ยังต้องแบ่งให้โครงสร้าง AD, flags, UUID, ชื่ออุปกรณ์ หรือ manufacturer data ด้วย หักไปหักมา ที่ว่างเหลือให้ข้อมูลของแอปมักน้อยกว่าที่คิด
ป้ายใหญ่แบบใหม่ (extended advertising)
อันนี้ยืดหยุ่นกว่ากันเยอะ SIG บอกว่ารวมข้อมูลได้ถึง 1,650 ไบต์ โดยแบ่งส่งเป็นชิ้น แพ็กเก็ตละไม่เกิน 254 ไบต์ ตั้งชุดประกาศแยกกันได้พร้อมกันถึง 16 ชุด และใช้ช่อง 0 ถึง 36 เป็นช่องรอง (secondary channel)
แต่อย่าเพิ่งดีใจครับ สเปกให้มาเยอะก็จริง มือถืออาจไม่เปิดความสามารถทุกอย่างของแบบใหม่ให้ทุกแอปใช้
OTA / DFU: กดอัปเดตเฟิร์มแวร์ผ่าน Bluetooth ข้างหลังทำอะไรบ้าง?
เวลาเรากดอัปเดตเฟิร์มแวร์หูฟังในแอป ส่วนใหญ่ใช้โปรโตคอลหรือ service ที่ผู้ผลิตแต่ละเจ้าทำของตัวเอง แล้ววิ่งอยู่บน Bluetooth อีกที
งานที่ระบบต้องจัดการมีสามอย่างครับ
ข้อสำคัญคือ แอปของยี่ห้อไหนก็อัปเดตได้เฉพาะของยี่ห้อนั้นครับ ต่อให้อุปกรณ์รองรับ GATT ก็ไม่ได้แปลว่ามีมาตรฐานอัปเดตที่ใช้ข้ามยี่ห้อได้
IPSP กับ IPv6: มีแล้วออกเน็ตเองได้เลยไหม?
ยังไม่ได้ครับ Internet Protocol Support Profile (IPSP) แค่เปิดทางให้ใช้ IPv6 ผ่าน LE ในระบบที่รองรับ ตัวอุปกรณ์ออกอินเทอร์เน็ตเองไม่ได้ ต้องมีอุปกรณ์หรือเครือข่ายอื่นรับช่วงต่อออกไปอีกทอดหนึ่ง
IPSP เป็นคนละตัวกับ PAN ของ Classic และคนละแบบกับวิธีที่เจอบ่อยกว่ามาก คือเซนเซอร์ส่งข้อมูล GATT ให้มือถือ แล้วแอปบนมือถือค่อยเอาขึ้นคลาวด์อีกที
นอกโลกหูฟัง: Bluetooth อยู่ในของอะไรอีกบ้าง
ลองมองรอบตัวดูครับ Bluetooth ไปอยู่ในของเยอะกว่าที่คิด ตั้งแต่สายรัดวัดหัวใจ รถยนต์ ไปจนถึงป้ายราคาบนชั้นวางในห้าง ทุกอย่างใช้สัญญาณ Bluetooth ตัวเดียวกันก็จริง แต่ข้อมูลที่ส่งกับโปรไฟล์ (ชุดกติกาของงานแต่ละแบบ) ไม่เหมือนกัน เหมือนถนนเส้นเดียวที่มีทั้งรถเมล์ รถส่งของ รถพยาบาลวิ่งปนกันอยู่
ตารางนี้เป็นภาพรวมคร่าว ๆ นะครับ จะใช้งานจริงให้เปิดสเปกของโปรไฟล์นั้นดูอีกที
| งาน | ใช้มาตรฐานอะไร / ต้องระวังอะไร |
|---|---|
| กีฬาและสุขภาพ | Heart Rate, Cycling Speed and Cadence, Cycling Power, Blood Pressure แต่ละ service มีรหัสประจำตัว (UUID) กับรูปแบบข้อมูลของใครของมัน จะเอาค่ามาใช้ต้องอ่านหน่วย ค่า flags และสิทธิ์เข้าถึงข้อมูลให้ถูก |
| อุปกรณ์ออกกำลังกาย | Fitness Machine Service อ่านค่าจากเครื่องได้เป็นสิทธิ์หนึ่ง สั่งงานเครื่องได้เป็นอีกสิทธิ์หนึ่ง สองอย่างนี้แยกกัน |
| ไฟในอาคาร | Bluetooth Mesh models กับ Networked Lighting Control (NLC) ตัว NLC เพิ่มข้อกำหนดให้เครื่องต่างยี่ห้อทำงานร่วมกันได้ในงานแสงสว่าง ไม่ใช่ชื่อของ Core หรือ CODEC |
| รถยนต์ | HFP (โทร), A2DP (เพลง), AVRCP (ปุ่มควบคุมเพลง), PBAP (สมุดโทรศัพท์), MAP (ข้อความ) และระบบกุญแจที่แต่ละค่ายทำเอง รถคันเดียวก็จริง แต่เพลง โทร สมุดโทรศัพท์ และกุญแจ วิ่งคนละเส้นทาง ต้องตรวจสิทธิ์และฟีเจอร์แยกทีละอย่าง |
| เมาส์ / คีย์บอร์ด / เกม | HID/HOGP, report descriptor, report rate และการตื่นจาก sleep ระวังตรงนี้ครับ polling rate ไม่เท่ากับ connection interval และ latency ของทั้งระบบยังต้องรวมเวลาประมวลผลของอุปกรณ์กับ OS เข้าไปด้วย |
| Beacon และติดตามทรัพย์สิน | Advertising กับรูปแบบข้อมูลของแต่ละระบบ beacon ไม่จำเป็นต้องจับคู่ และอย่าเอาการเดาระยะจากความแรงสัญญาณ (RSSI proximity) ไปปนกับการวัดระยะแบบแม่นยำ |
| ป้ายราคา | PAwR ใช้ร่วมกับ Electronic Shelf Label profile งานนี้ต้องมีครบทั้งการจัดเวลารับส่งสัญญาณ การลงทะเบียนป้ายเข้าระบบ (provisioning) ความปลอดภัย และการจัดการอุปกรณ์ |
Advertising คือโฆษณาหรอ?
ไม่เกี่ยวกับโฆษณาขายของเลยครับ ในภาษาของ Bluetooth คำว่า “advertising” หมายถึงการประกาศข้อมูลออกไปทางคลื่นวิทยุ นึกภาพอุปกรณ์ตัวหนึ่งยืนตะโกนบอกคนรอบตัวว่า “ฉันอยู่ตรงนี้นะ” ส่วนจะตะโกนเรื่องอะไรก็แล้วแต่งาน จะบอกว่าพร้อมให้เชื่อมต่อ ส่งค่าจากเซนเซอร์ หรือทำตัวเป็น beacon (ตัวที่คอยประกาศสัญญาณสั้น ๆ ซ้ำไปเรื่อย ๆ) ก็ได้
บางแพ็กเก็ตไม่ได้ตั้งใจให้ใครมาเชื่อมต่อด้วยซ้ำครับ ตะโกนเสร็จก็จบ ฝั่งรับแค่สแกนฟังก็ได้ข้อมูลแล้ว ไม่ต้องจับคู่
มีอยู่สามชื่อที่ควรรู้จักไว้ครับ ชื่อสุดท้ายเดี๋ยวได้ใช้ต่อในเรื่องป้ายราคา
ป้ายราคาอิเล็กทรอนิกส์ (ESL) เปลี่ยนราคาทั้งร้านยังไง?
ป้ายราคาอิเล็กทรอนิกส์ หรือ ESL หน้าตาแบบในภาพครับ เป็นจอ e-paper เล็ก ๆ ติดเรียงกันตามขอบชั้นวางสินค้า ของจริงในร้านจะโชว์ราคากับชื่อสินค้า และเปลี่ยนราคาทั้งร้านได้จากระบบกลางทีเดียว


ลองนึกถึงซูเปอร์มาร์เก็ตที่มีป้ายราคาเป็นพัน ๆ ป้ายครับ ถ้าจะเปลี่ยนราคาทั้งร้านพร้อมกัน ทุกป้ายต้องรับข้อมูลใหม่ และต้องบอกกลับได้ด้วยว่ารับแล้ว ฟังดูไม่ยาก แต่มันติดอยู่ที่แบตครับ ป้ายพวกนี้ใช้แบตก้อนเล็กมาก จะเปิดรับส่งสัญญาณค้างไว้ไม่ได้
ในภาพคือป้ายราคาที่แกะออกมาเป็นสามชิ้นครับ ตัวเรือน ฝาหลัง และแผงวงจร แบตก้อนเล็กที่ว่าก็คือถ่านกระดุมก้อนเดียวในตัวเรือนนั่นเอง
PAwR เข้ามาแก้ตรงนี้ครับ วิธีคิดเหมือนครูเช็กชื่อในห้อง ถึงคิวใครคนนั้นค่อยขาน ไม่ต้องตะโกนแย่งกัน ป้ายแต่ละตัวตื่นตามตารางเวลา รับข้อมูล แล้วตอบกลับในช่วงที่จัดไว้ให้ ทุกป้ายเลยไม่ส่งชนกัน บทความของ Bluetooth SIG บอกว่า access point (ตัวส่งกลางของระบบ) ตัวเดียวดูแลป้ายได้ถึง 7,000 ตัว และป้ายยืนยันกลับได้ว่าอัปเดตแล้ว
แต่ระบบจริงจะใช้ได้ดีแค่ไหน PAwR อย่างเดียวยังตอบไม่ได้นะครับ ต้องดูการออกแบบเครือข่ายและโปรไฟล์ประกอบด้วย
จำสี่ข้อนี้พอ
- ป้ายต้องไม่เปิดรับส่งสัญญาณค้างไว้ตลอดเวลา
- ตื่นตามตาราง แล้วมีช่วงให้ตอบกลับ
- SIG บอกว่าได้ถึง 7,000 ตัวต่อ access point
- PAwR ไม่ใช่คำตอบเดียวของระบบ ESL
Bluetooth Mesh คืออะไร?
Mesh คือการสื่อสารแบบหลายต่อหลายครับ อุปกรณ์แต่ละตัวในเครือข่ายเรียกว่าโหนด และข้อความจะส่งต่อจากโหนดหนึ่งไปอีกโหนดไปเรื่อย ๆ เหมือนฝากของต่อมือกันไปตามแถวจนถึงคนที่อยู่ไกล งานที่ใช้กันคือระบบไฟ เซนเซอร์ และอาคาร
เอกสารแนะนำ (primer) ของ SIG ยกตัวอย่างไว้ให้เห็นภาพครับ เช่น ระบบไฟในอาคารใหญ่ ห้องพักโรงแรมที่แยกเครือข่ายย่อยไว้ แขกจะได้ไปคุมของห้องอื่นไม่ได้ และเซนเซอร์ที่ปรับไฟตามแสงหรือตามคนในห้อง
มีข้อหนึ่งที่อยากให้จำไว้ครับ Mesh มีเลขเวอร์ชันของตัวเอง ไม่ได้นับตาม Core 5 หรือ Core 6 เห็นเลขของ Mesh แล้วอย่าเอาไปเทียบกับเลข Core
Managed Flooding กับ Directed Forwarding ต่างกันยังไง?
แล้วข้อความส่งต่อกันยังไง? ใน Mesh มีสองแบบครับ
SIG ยกตัวอย่างไฟเวทีในห้องประชุมใหญ่ครับ พอใช้ Directed Forwarding ก็จะมีแค่โหนดที่อยู่บนเส้นทางไปหาไฟเวทีเท่านั้นที่ส่งต่อข้อความ
ส่วนโหนดที่ใช้แบต อาจรับบทเป็น Low Power node ครับ คือส่งข้อความได้บ่อย แต่นาน ๆ ถึงจะเปิดฟังที แล้วข้อความที่ส่งมาหามันหละ? จะมี Friend (โหนดที่เสียบไฟบ้านตลอด) รับฝากไว้ให้ก่อน เหมือนนิติคอนโดรับพัสดุไว้ให้ จนกว่า Low Power node จะมาถามเอง
ปิดท้ายด้วยเรื่องที่คนมักเข้าใจผิดครับ เห็นว่าเป็นเครือข่ายที่ส่งต่อกันได้หลายทอด ก็เลยคิดว่างั้นสตรีมเพลงความละเอียดสูงไปทั่วบ้านได้สิ Mesh ไม่ได้ออกแบบมาแบบนั้นครับ มันเหมาะกับข้อความเล็ก ๆ อย่างคำสั่งเปิดปิดไฟ หรือค่าจากเซนเซอร์
ไฟในอาคารเป็นงานหลักของ Mesh ครับ SIG ประกาศว่า NLC (Networked Lighting Control) เสร็จสมบูรณ์เมื่อ 19 กันยายน 2023 (พ.ศ. 2566) และเรียกมันว่าเป็นมาตรฐานควบคุมไฟไร้สายตัวแรกที่ครบทุกชั้น (full-stack) ตั้งแต่ชั้นสัญญาณไปถึงชั้นอุปกรณ์
ครบทุกชั้นคือยังไง? นึกภาพตึกสามชั้นครับ ชั้นล่างสุดคือ Bluetooth LE เป็นชั้นสัญญาณ ชั้นกลางคือ Mesh เป็นชั้นสื่อสาร แล้ว NLC มาเติมชั้นบนสุดคือชั้นอุปกรณ์ หลอดไฟกับสวิตช์ต่างยี่ห้อก็เลยทำงานด้วยกันได้
Bluetooth Mesh, Thread, Matter: สามชื่อนี้ต่างกันยังไง?
สามชื่อนี้คนปนกันบ่อยมากครับ ยิ่งเจอบนกล่องอุปกรณ์บ้านอัจฉริยะยิ่งงง ผมแยกให้ดูทีละตัวว่าแต่ละตัวคืออะไร
Bluetooth Mesh ใช้ชื่อ Bluetooth
Thread
MatterBluetooth Mesh
SIG อธิบายว่าเป็นมาตรฐานเครือข่ายที่สร้างซ้อนบน Bluetooth LE ใช้ LE advertising กับการเชื่อมต่อเป็นช่องทางส่ง (bearer) คุยกันแบบหลายต่อหลาย (many-to-many) ส่งต่อกันเป็นทอด ๆ แบบที่เล่าไปข้างบนครับ
Thread
หน้าภาพรวมของ Thread Group บอกว่าเป็นเครือข่าย IPv6 แบบเปิด วิ่งบนสัญญาณไร้สาย IEEE 802.15.4 ที่กินไฟน้อย ตัวนี้ไม่ใช่ Bluetooth
Matter
ตัวนี้ไม่ใช่ชื่อเทคโนโลยีไร้สายเลยครับ เป็นมาตรฐานที่ทำให้อุปกรณ์บ้านอัจฉริยะทำงานร่วมกันได้ในระดับแอป
มีอีกจุดที่ชวนงงครับ อุปกรณ์ Matter อาจใช้ Bluetooth LE ช่วยตอนตั้งค่าเริ่มต้น เสร็จแล้วงานประจำค่อยไปวิ่งผ่าน Thread หรือ Wi-Fi เพราะฉะนั้นถ้าเห็นแอปขอเปิด Bluetooth ตอนติดตั้ง ก็อย่าเพิ่งเข้าใจว่าการสั่งงานทุกวันใช้ Bluetooth Mesh
แต่ข้อนี้ผมยืนยันได้แค่ครึ่งเดียว หน้าเรื่องการตั้งค่าเริ่มต้น (commissioning) ของ Google Home บอกว่าอุปกรณ์ที่ต้องตั้งค่าเครือข่ายคือ Thread หรือ Wi-Fi ครึ่งนี้มีเอกสาร แต่หน้านั้นไม่ได้เอ่ยถึง Bluetooth LE ตรง ๆ ครึ่งที่ว่า Bluetooth LE ช่วยตั้งค่าเริ่มต้น ผมยังหาเอกสารทางการมายืนยันไม่เจอครับ
วัดระยะได้แม่นขึ้น: Channel Sounding
Bluetooth รู้ได้ไหมว่าเราอยู่ห่างจากมันกี่เมตร? ตอนแรกมันตอบได้แค่ว่า “อยู่ใกล้ไหม” ครับ แล้วฟีเจอร์ตำแหน่งก็ค่อย ๆ ขยับมาทีละขั้น จนตอบได้ว่า “ห่างกี่เมตร” แต่ละขั้นใช้เทคนิคคนละตัว วัดกันคนละอย่าง ต้องแยกให้ออกก่อน เวลาใครยกตัวเลขมาอ้าง จะได้รู้ว่าเชื่อได้หรือเปล่า
ดูอย่างในภาพครับ ถือมือถือเดินเข้าไปหารถที่จอดอยู่ ถ้าจะให้มือถือเป็นกุญแจรถแบบนี้ (ที่เรียกกันว่ากุญแจดิจิทัล) รู้แค่ว่าเจ้าของ “อยู่แถวนี้” ไม่พอ ต้องรู้ด้วยว่าห่างจากรถแค่ไหน

| เทคนิค | วัดอะไร | ข้อแม้ที่ต้องรู้ |
|---|---|---|
| RSSI proximity | ดูว่าสัญญาณที่รับได้แรงแค่ไหน แล้วกะเอาว่าน่าจะอยู่ใกล้แค่ไหน | มีคนยืนบัง มีกำแพงกั้น ตัวเสาอากาศเอง หรือสัญญาณที่สะท้อนไปมา ล้วนทำให้ค่า RSSI เปลี่ยนได้ครับ เอามาเป็นไม้บรรทัดวัดแม่น ๆ ไม่ได้ |
| Direction Finding (Core 5.1) | หาว่าสัญญาณมาจากทิศไหน โดยดูเฟสของสัญญาณ (คลื่นตอนนั้นอยู่ช่วงไหนของรอบ) ผ่านชุดเสาอากาศ ประเมินได้สองแบบ คือ AoA (มุมที่สัญญาณเข้ามา) หรือ AoD (มุมที่สัญญาณออกไป) | ตัวนี้วัดทิศทางครับ ต้องมีชุดเสาอากาศ (antenna array) อยู่ในฝั่งที่เหมาะสม และมีการประมวลผลที่รองรับด้วย |
| Channel Sounding (Core 6.0) | ประเมินระยะ โดยใช้สองวิธีคู่กัน คือ Phase-Based Ranging กับ Round-Trip Timing | อุปกรณ์ต้องรองรับทั้งสองฝั่ง แล้วระบบจริงยังต้องมีอัลกอริทึมกับการออกแบบเสาอากาศที่ดีด้วย |
แล้ว Channel Sounding วัดระยะยังไง?
มีสองฝั่งครับ ฝั่งที่เริ่มวัดเรียกว่า Initiator อีกฝั่งเรียกว่า Reflector (ตัวสะท้อน) Initiator ส่งสัญญาณออกไปที่ความถี่หนึ่ง Reflector ก็ส่งกลับมา แล้ว Initiator วัดเฟสของสัญญาณที่ได้ เสร็จแล้วเปลี่ยนไปทำแบบเดิมซ้ำที่อีกความถี่ ส่วนวิธีคิดออกมาเป็นระยะ มีอยู่สองวิธีครับ
วิธีแรก ดูจากเฟส: Phase-Based Ranging (PBR)
รู้ว่าสองความถี่ต่างกันเท่าไหร่ รู้ว่าเฟสที่วัดได้ต่างกันเท่าไหร่ บวกกับความเร็วแสงอีกตัว ก็คำนวณออกมาเป็นระยะได้ครับ
จุดอ่อนคือเฟสมันวนกลับมาค่าเดิมเป็นรอบ ๆ เหมือนเข็มนาฬิกา เห็นเข็มชี้เลข 3 ก็ยังไม่รู้ว่าบ่ายสามหรือตีสาม ระยะที่คำนวณได้เลยอาจตีความได้หลายค่า SIG บอกว่าถ้าใช้ช่องที่ห่างกัน 1 MHz ปัญหานี้จะไม่เกิดจนถึงราว 150 เมตร
วิธีที่สอง จับเวลา: Round-Trip Timing (RTT)
วิธีนี้พูดง่าย ๆ คือจับเวลาไปกลับครับ เริ่มจับตั้งแต่ส่งออกไปจนได้คำตอบกลับมา แล้วหักเวลาที่อีกฝั่งใช้ตอบออก ที่เหลือก็ประมาณได้ว่าคลื่นใช้เวลาเดินทางเท่าไหร่ คล้ายตะโกนใส่หน้าผาแล้วนับว่ากี่วินาทีเสียงถึงสะท้อนกลับมา
ที่ยากคือคลื่นวิทยุวิ่งเร็วมาก ราว 300 เมตรต่อไมโครวินาที จับเวลาคลาดไปนิดเดียว ระยะก็เพี้ยนไปมากแล้ว
Channel Sounding ใช้สองวิธีนี้คู่กันครับ ตรงไหนที่ PBR กำกวม ตีความได้หลายค่า RTT ก็มาช่วยแก้ให้ แล้วการเอาผลของสองวิธีมาเทียบกัน ยังช่วยจับการโจมตีได้ด้วย
แล้วแม่นแค่ไหน คลาดกี่เซนติเมตร? ตรงนี้หน้าภาพรวมของ SIG ไม่ได้ให้ตัวเลขเป็นเซนติเมตรไว้ เขาบอกแค่ว่าแม่นกว่าวิธี path loss (ประเมินระยะจากสัญญาณที่อ่อนลง) “อย่างมีนัยสำคัญ” ผมเลยไม่ขอใส่ตัวเลขความแม่นยำเองนะครับ
ที่แน่ ๆ คือไม่มีใครรับรองได้ว่าสินค้าทุกตัวจะคลาดเคลื่อนเท่ากันในทุกที่ สัญญาณที่สะท้อนไปมา หรือมีอะไรมาบังระหว่างสองฝั่ง ยังเป็นการบ้านที่แต่ละระบบต้องไปจัดการกันเอง
แล้ว Core 6.1 ถึง 6.3 เพิ่มอะไรมาอีก?
อ้อ อย่าสับสนกับ UWB (Ultra-Wideband) นะครับ Channel Sounding กับ UWB ใช้วัดระยะ (ranging) ได้เหมือนกันก็จริง แต่เป็นเทคโนโลยีไร้สายคนละตัวกัน ส่วนคำถามที่ตามมาว่าอันไหนแม่นกว่า เครื่องไหนมีบ้าง กินแบตแค่ไหน ใช้ร่วมกับระบบอะไรได้ ผมตอบรวม ๆ ให้ไม่ได้ ต้องดูจากสินค้าและงานจริงเป็นตัว ๆ ไป
แบตเตอรี่ และสัญญาณรบกวน
LE ประหยัดแบตได้ยังไง แล้วต้องแลกกับอะไร?
เคล็ดลับของ LE ไม่มีอะไรซับซ้อนครับ เปิดรับส่งสัญญาณเฉพาะตอนที่จำเป็น เสร็จแล้วก็ปิดพัก เหมือนคนที่เปิดไฟเฉพาะตอนเข้าห้อง ออกมาก็ปิด ค่าไฟปลายเดือนเลยอยู่ที่ว่าเปิดทิ้งไว้นานแค่ไหน มากกว่าหลอดนั้นกินไฟกี่วัตต์ LE ก็แบบเดียวกัน พลังงานเฉลี่ยขึ้นกับ duty cycle (สัดส่วนเวลาที่เปิดรับส่งสัญญาณอยู่) มากกว่ากระแสไฟตอนส่งสัญญาณ
ทีนี้จะให้ชิปตื่นมารับส่งสัญญาณบ่อยแค่ไหน ตื่นนานแค่ไหน มีค่าให้ปรับหลายตัวเลยครับ ทุกตัวมีของที่ต้องแลกครับ
| ค่าที่ปรับ | ได้อะไร / เสียอะไร |
|---|---|
| Advertising interval | ประกาศตัวถี่ ๆ เครื่องอื่นก็หาเจอง่ายขึ้น แต่ต้องเปิดรับส่งสัญญาณบ่อยขึ้น |
| Scan window / interval | เปิดฟังนานขึ้นหรือถี่ขึ้น ก็หาเจอเร็วขึ้น แต่ฝั่งที่คอยฟังกินพลังงานมากขึ้น |
| Connection interval | นัดคุยกันถี่ ๆ ก็ตอบสนองดี แต่ใช้ทั้งการรับส่งสัญญาณและการประมวลผลมากขึ้น |
| Peripheral latency / subrating | ช่วงไหนมีข้อมูลน้อย ก็ยอมให้อุปกรณ์โดดรอบนัดคุยได้ แล้วถ้าระบบรองรับ พอต้องใช้ก็สลับกลับมาคุยถี่ขึ้นได้ |
| PHY / transmit power | เลือกโหมดที่ส่งจบเร็ว หรือใช้กำลังส่งแค่พอดี อาจประหยัดกว่าเร่งค่าสูงสุดตลอดเวลา แต่มีข้อแม้ว่าลิงก์ต้องยังดีอยู่ |
เพราะแบบนี้ เห็นคำว่า LE แล้วอย่าเพิ่งเหมาว่าประหยัดแบตทุกโหมดนะครับ เซนเซอร์ที่นาน ๆ ส่งข้อมูลทีละไม่กี่ไบต์ กับหูฟังที่ต้องรับเสียงต่อเนื่อง แถมเปิด ANC (ระบบตัดเสียงรบกวน) ไปด้วย งานหนักเบาต่างกันมาก อยากรู้ว่าแบตอยู่ได้นานแค่ไหนจริง ๆ ให้ดูผลวัดของสินค้าตัวนั้น ในโหมดที่เราใช้
ทำไม Wi-Fi ถึงทำให้ Bluetooth สะดุดได้?
เพราะสองตัวนี้อาจวิ่งอยู่บนถนนเส้นเดียวกันครับ คือย่าน 2.4 GHz รถเยอะก็ติดเป็นธรรมดา บางเครื่องยังวางเสาอากาศไว้ใกล้กัน หรือใช้พื้นที่บนแผงวงจรใกล้กันอีกต่างหาก
ชิปที่รวม Wi-Fi/Bluetooth ไว้ด้วยกันมักมีกลไกแบ่งจังหวะเวลากัน คล้ายผลัดกันพูดคนละที แต่รอบตัวมีสัญญาณหนาแน่นแค่ไหน และตัวเครื่องออกแบบมายังไง ก็ยังมีผลอยู่ดี ถ้าระบบรองรับ ลองย้าย Wi-Fi ไปย่าน 5 หรือ 6 GHz ดูครับ อาจช่วยลดความแออัดได้บ้าง

ดูโต๊ะในภาพครับ เราเตอร์ Wi-Fi, USB hub, ฮาร์ดดิสก์ภายนอก, เมาส์ไร้สาย และหูฟัง กองรวมกันอยู่ในระยะไม่กี่สิบเซนติเมตร โต๊ะแบบนี้แหละครับที่ Bluetooth มีโอกาสสะดุด
ในกองนี้ยังมีตัวป่วนอีกตัวที่คนไม่ค่อยนึกถึง คือ USB 3 ครับ เอ้า ของเสียบสายแท้ ๆ ไปกวนคลื่นไร้สายได้ยังไง?
Intel เคยทำ white paper เรื่องนี้ไว้ (USB-IF ลงไว้ เมษายน 2555 หรือ ค.ศ. 2012) ในนั้นบอกว่าอุปกรณ์และสาย USB 3.0 บางแบบสร้างสัญญาณรบกวนในย่าน 2.4 GHz ได้ แล้วเป็นสัญญาณรบกวนแบบกว้างย่านด้วย อุปกรณ์ไหนมีเสาอากาศอยู่ใกล้ ๆ ก็โดนไปด้วยกันหมด
ในการทดสอบของเอกสาร พอเสียบอุปกรณ์ USB 3.0 เมาส์ไร้สายก็หน่วงให้เห็นชัดเจน ส่วนสัญญาณ Bluetooth เอกสารบอกว่าเห็นผลคล้ายกัน (แต่ไม่ได้แสดงตัวเลขไว้)
แล้วแก้ยังไงดี? ทางแก้ที่เอกสารพูดถึงเน้นไปที่ตัวอุปกรณ์ครับ
ขอออกตัวไว้นิดครับ เอกสารนี้เก่าแล้ว เป็นของยุค USB 3.0 ปี 2555 เอามาใช้ทำความเข้าใจหลักการได้ แต่อย่าเอาไปอ้างเป็นตัวเลขของฮับยุคนี้
ความปลอดภัยดูจากเลขเวอร์ชันไม่ได้
เห็นเลข Bluetooth 5.x บนกล่องแล้วสบายใจได้เลยไหมว่าปลอดภัย? ยังครับ เลขนั้นบอกแค่ว่าฮาร์ดแวร์อ้างอิงสเปกรุ่นไหน เหมือนป้ายหน้าบ้านที่บอกว่าสร้างตามแบบปีไหน ส่วนกลอนประตูที่เคยมีปัญหา เปลี่ยนแล้วหรือยัง ป้ายไม่ได้บอกไว้ กลอนประตูในเรื่องนี้ก็คือเฟิร์มแวร์ในเครื่องตัวนั้น ว่าแก้ช่องโหว่แล้วหรือยังนั่นเองครับ
ของบนโต๊ะในภาพก็เหมือนกันครับ ลำโพง โน้ตบุ๊ก มือถือ หูฟัง นาฬิกา ทุกตัวมี Bluetooth และทุกตัวมีเฟิร์มแวร์เป็นของตัวเอง

แล้วเรื่องความปลอดภัย Bluetooth พัฒนามายังไง?
Bluetooth ยุคแรกจับคู่กันด้วยกลไกและขั้นตอนง่าย ๆ ครับ ต่อมาถึงมี SSP ทางฝั่ง Classic กับ LE Secure Connections เข้ามายกระดับขั้นตอนแลกกุญแจให้ดีขึ้น
แต่แลกกุญแจดีขึ้นแล้วก็ยังไม่จบนะครับ จะปลอดภัยจริงแค่ไหน ยังอยู่ที่วิธีพิสูจน์ตัวตนที่เลือกใช้ กับการเอาไปใช้งานจริงด้วย เรื่องนี้มีอยู่ห้าคำที่คนชอบใช้ปนกัน ผมแยกไว้ในตารางนี้ครับ
| คำ | ช่วยอะไร และช่วยไม่ได้ตรงไหน |
|---|---|
| Encryption | เข้ารหัสข้อมูลในลิงก์ คนอื่นดักไปก็อ่านไม่ออก แต่มันไม่ได้พิสูจน์ว่าปลายทางที่เราคุยด้วยเป็นใคร และลำพังตัวมันเองก็กันการโจมตีได้ไม่ครบทุกแบบ |
| Authentication / MITM protection | ช่วยยืนยันว่าเครื่องที่เราเชื่อมอยู่คือตัวที่ตั้งใจจริง ๆ ไม่มีใครมาแทรกอยู่ตรงกลาง (เรียกว่า MITM) ทำได้ด้วย Numeric Comparison (เทียบเลขบนสองเครื่อง) หรือ Passkey (พิมพ์รหัส) ถ้าอุปกรณ์และการจับคู่รองรับ ส่วน Just Works (กดเชื่อมได้เลย ไม่มีเลขให้เทียบ) สะดวกก็จริง แต่ไม่ได้กัน MITM แบบเดียวกันครับ (NIST ก็เขียนไว้ว่า Just Works ไม่มี MITM protection) |
| Bonding | จำข้อมูลกุญแจเก็บไว้ คราวหลังจะได้เชื่อมกลับมาได้เลย เพราะแบบนี้ อุปกรณ์ที่อยู่ในรายการที่บันทึกไว้ ควรเหลือแต่ตัวที่เรายังไว้ใจอยู่ |
| Private address / RPA | ที่อยู่ Bluetooth ที่ไม่เคยเปลี่ยนก็เหมือนป้ายทะเบียนรถ ใครจดไว้ก็ตามรอยได้ ตัวนี้เข้ามาลดโอกาสโดนตามแบบนั้น แต่ก็ยังไม่ถึงกับไม่มีใครรู้ตัวตนเลยนะครับ เพราะข้อมูลที่ประกาศออกไปกับพฤติกรรมอื่น ๆ ยังเอามาโยงกันได้ |
| Application security | ตรวจสิทธิ์และปกป้องข้อมูลกันอีกชั้นที่ระดับแอป ถ้าเป็นงานสำคัญ ชั้นนี้ยังต้องมีครับ ถึงลิงก์จะเข้ารหัสไว้แล้วก็ตาม |
มีงานวิจัยอยู่สามชิ้นที่ผมว่าเป็นบทเรียนชัดที่สุดของเรื่องนี้ ไล่ดูในตารางได้เลย ข้างใต้ตารางผมแถมเอกสารของ NIST ไว้อีกเล่มสำหรับคนอยากปูพื้น
| งานวิจัย | เขาเจออะไร | แล้วเราควรรู้อะไร |
|---|---|---|
| KNOB 2019 (พ.ศ. 2562) | บีบให้การเชื่อมต่อแบบ Classic (BR/EDR) ยอมตกลงใช้กุญแจเข้ารหัสที่ยาวจริง (entropy) แค่ 1 ไบต์ ก็เหมือนกุญแจบ้านที่มีฟันอยู่ซี่เดียว เดาได้ง่าย ทั้งที่สเปกยอมให้ยาวถึง 16 ไบต์ (USENIX Security 2019) | เห็นคำว่า “เข้ารหัส” แล้วอย่าเพิ่งสบายใจ ต้องดูแพตช์และนโยบายความยาวกุญแจด้วย |
| BIAS 2020 (พ.ศ. 2563) | สวมรอยเป็นอุปกรณ์ที่เคยจับคู่กันไว้แล้ว โดยเล่นงานขั้นตอนยืนยันตัวตน (authentication) ของ Classic (IEEE S&P 2020) | เคยจับคู่กันมาแล้วก็ยังต้องตามแพตช์ จะถือว่ารู้จักกันแล้วเลยปล่อยผ่านไม่ได้ |
| BLURtooth (ราวปี 2020) | ช่องโหว่ใน Cross-Transport Key Derivation (CTKD) กลไกแบบจับคู่ครั้งเดียว ได้กุญแจไปใช้ทั้งฝั่ง Classic และฝั่ง LE | เครื่องไหนใช้ทั้ง Classic และ LE กติกาความปลอดภัยต้องออกแบบมาอย่างระวัง |
ทีนี้แต่ละเรื่อง เอกสารต้นทางเขาเขียนไว้ว่ายังไงบ้าง ผมไล่ให้ทีละอันครับ
- KNOB: หน้าของ USENIX เขียนไว้ว่าผู้โจมตีไม่ต้องมีกุญแจลับอะไรติดมือมาก่อนก็ลงมือได้ และคนใช้ก็ไม่รู้ตัวด้วย
- BLURtooth: SIG (องค์กรที่ดูแลมาตรฐาน Bluetooth) บอกว่ากระทบสเปก 4.2 ถึง 5.0 ทางแก้ฝั่งผู้ผลิตคือใส่ข้อจำกัดของ CTKD ตามที่ Core 5.1 ขึ้นไปกำหนด ส่วนเราคนใช้ก็ลงอัปเดตจากผู้ผลิตเครื่องและ OS ส่วนวันที่เปิดเผย หน้านั้นไม่ได้เขียนไว้ ปีในตารางเลยใส่ไว้แค่ “ราวปี 2020” ครับ
- BIAS: หน้าของผู้เขียนงานวิจัยเองบอกว่าเป็นช่องโหว่ที่ตัวสเปก BR/EDR โจมตีได้หลังจากสองเครื่องจับคู่กันไปแล้ว ผู้โจมตีไม่ต้องอยู่ตรงนั้นตอนจับคู่ด้วยซ้ำ แถมใช้ร่วมกับ KNOB ได้อีก งานนี้ตีพิมพ์พฤษภาคม 2020
- NIST SP 800-121 Rev 2 (Guide to Bluetooth Security) ใครอยากปูพื้นเรื่องความปลอดภัย เล่มนี้เหมาะครับ ออกเมื่อ พ.ค. 2560 (ค.ศ. 2017) ปรับปรุงล่าสุด 19 ม.ค. 2565 (ค.ศ. 2022) แต่เนื้อหาครอบคลุม Bluetooth รุ่น 1.1 ถึง 4.2 เท่านั้น เลยไม่ใช่รายการรับรองความปลอดภัยล่าสุดของ Core 6.x ของใหม่กว่านั้นอย่าง Randomized RPA ต้องไปดูจากเอกสารของ SIG แยกต่างหากครับ
อ่านมาถึงตรงนี้อย่าเพิ่งตกใจนะครับ ตารางงานวิจัยข้างบนเป็น “ประวัติบทเรียน” ของวงการ ของที่วางขายตอนนี้ไม่ได้มีช่องโหว่พวกนี้ติดมาทุกชิ้น อยากรู้ว่าเครื่องเราเป็นยังไง ต้องดูให้ตรงตัวเลยครับ ชิปรุ่นไหน OS อะไร เฟิร์มแวร์ตัวไหน แล้วผู้ผลิตออกประกาศอะไรไว้กับเครื่องรุ่นที่เราใช้อยู่
แล้วเราเช็กอะไรได้บ้าง?
เลขเวอร์ชันบนกล่องช่วยตรงนี้ไม่ได้ครับ ที่เช็กได้จริงคือเครื่องกับหูฟังของเราอัปเดต OS และเฟิร์มแวร์ล่าสุดแล้วหรือยัง
ส่วนที่เราทำเองได้ ผมสรุปไว้ห้าข้อครับ
- อัปเดตระบบและเฟิร์มแวร์ผู้ผลิตออกแพตช์แก้ปัญหามาเมื่อไหร่ ก็อัปเดตตามครับ
- ดูชื่ออุปกรณ์กับเลขยืนยันให้ดีตอนจับคู่คำขอไหนเด้งขึ้นมาแบบไม่รู้ว่ามาจากไหน อย่ากดรับ
- ตัวไหนเลิกใช้แล้วก็ลบออกจะส่งต่อเครื่องให้คนอื่น ก็ลบออกก่อนเหมือนกันครับ
- ให้สิทธิ์แยกเป็นเรื่อง ๆยอมให้เชื่อมต่อสัญญาณก็เรื่องหนึ่ง ส่วนสิทธิ์เข้าถึงรายชื่อ ข้อความ ตำแหน่ง และข้อมูลสุขภาพ เป็นอีกเรื่อง สองอย่างนี้ควรแยกจากกัน
- ใช้มือถือเป็นกุญแจ ต้องมีมากกว่าแค่อยู่ใกล้ของแบบนี้ต้องมีการพิสูจน์ตัวตนและสถาปัตยกรรมความปลอดภัยครบ จะเอาแค่ RSSI มาตัดสินว่าเจ้าของอยู่ใกล้แล้วไม่ได้ครับ
ใช้จริง: อ่านสเปก ตั้งค่า และแก้ปัญหา
จะเอาไปทำอะไร ก็อ่านสเปกให้ตรงงานนั้น
ก่อนจะหยิบเลขเวอร์ชันมาเทียบกันว่าใครใหม่กว่า ผมอยากให้ดูเรื่องนี้ก่อนครับ “สองเครื่องที่ใช้คู่กัน ทำอะไรได้ร่วมกันบ้าง” เพราะ Bluetooth เป็นเรื่องของคู่ ฝั่งเดียวทำได้ก็ยังไม่ได้ใช้ ตารางนี้ผมทำไว้เป็นแนวให้ไล่เช็กตามงานนะครับ ไม่ได้รับรองสินค้าหรือแพลตฟอร์มรุ่นไหนทั้งนั้น
| จะเอาไปทำอะไร | ดูอะไร / ลองยังไง |
|---|---|
| ฟังเพลง | ดูว่า CODEC ตัวไหนใช้ได้ทั้งสองฝั่ง ตัวหูฟังคุณภาพเป็นยังไง เชื่อมต่อเสถียรไหม แล้วมีโหมด multipoint หรือเปล่า วิธีลองคือเชื่อมต่อจริง เปิดเพลงแล้วดูสถานะว่าตอนนั้นใช้ CODEC อะไรอยู่ จากนั้นลองเดินไปเดินมาในพื้นที่ที่จะใช้งาน |
| ประชุม / โทร | ดูคุณภาพไมค์ ดูว่าเสียงสองทาง (ทั้งพูดทั้งฟัง) ไปทาง HFP หรือ LE Audio แล้วแอปรองรับไหม วิธีลองคือพูดใส่ไมค์ไปพร้อมกับฟังเสียงคู่สนทนา ในแอปที่ใช้จริง |
| เกม | ดู latency (ความหน่วง) ของทั้งระบบ โหมดลดความหน่วง ตัวส่งเฉพาะรุ่น และความเสถียร วิธีลองคือกดแล้วฟังว่าเสียงตอบสนองเร็วแค่ไหน โดยลองกับอุปกรณ์คู่ที่ใช้จริง |
| เครื่องช่วยฟัง | ดู HAP, LE Audio, บทบาทของ Auracast ที่รองรับ แล้วเข้ากับอุปกรณ์ส่วนตัวได้ไหม งานนี้ต้องอ่านคู่มือของผู้ผลิต แล้วลองกับเครื่องต้นทางที่ใช้จริง |
| เมาส์ / คีย์บอร์ด | ดู HOGP, latency, report rate, การตื่นจาก sleep และแบตเตอรี่ วิธีลองคือปล่อยให้เครื่องพักแล้วกลับมาใช้ กับลองในสภาพแวดล้อมคลื่นวิทยุ (RF) จริง |
| IoT / เซนเซอร์ | ดู GATT, ข้อมูลต่อรอบ, interval, พลังงานเฉลี่ย, การอัปเดตเฟิร์มแวร์แบบ OTA และความปลอดภัย วิธีลองคือวัดอายุแบต กับวัดอัตราข้อมูลที่หาย ตามระยะที่ติดตั้งจริง |
| อาคาร / ไฟ | ดู Mesh models, provisioning, รูปแบบการวางเครือข่าย (topology), relay แล้วดูแลรักษากันยังไง วิธีลองคือดูว่าสัญญาณครอบคลุมทั่วไหม และทั้งเครือข่ายตอบสนองเร็วแค่ไหน |
| วัดระยะ / Digital key | ดูว่า Channel Sounding ใช้ได้จริงทั้งสองฝั่ง แล้วดูอัลกอริทึม เสาอากาศ กับการพิสูจน์ตัวตนด้วย วิธีลองคือวัดตอนมีคนบัง มีกำแพง และมีการสะท้อน |
ชิปรองรับแล้ว ทำไม OS ยังไม่มีให้ใช้?
เพราะชิปเป็นแค่ด่านแรกครับ ชิปรองรับฟีเจอร์ไหน ยังไม่ได้แปลว่า OS (ระบบปฏิบัติการ) เปิดให้ใช้แล้วเสมอไป ต้องดูต่ออีกหลายด่าน ทั้งรุ่นของ OS ไดรเวอร์ การออกแบบของผู้ผลิต และตัวแอป
บางคนเข้าไปเลือก CODEC เองในเมนูนักพัฒนา (Developer options) ก็เหมือนกันครับ เลือกแล้วอาจไม่ได้ผลก็ได้ ถ้าปลายทางไม่รองรับ หรือมีเงื่อนไขของโหมดอื่นขัดกันอยู่
อีกเรื่องที่อยากให้ระวังคือตัวส่งแบบเสียบ USB ครับ ชื่อเรียกเหมือนกันแต่ข้างในมีสองแบบ บางรุ่นเป็น Bluetooth adapter ที่ปล่อยงานเสียงให้ OS จัดการ บางรุ่นทำตัวเป็น USB audio device แล้วจัดการ CODEC เอง สองแบบนี้ใช้งานต่างกัน ข้อจำกัดก็ต่างกัน เพราะฉะนั้นอ่านคู่มือก่อน อย่าดูแค่ชื่อว่า “Bluetooth dongle”
มีปัญหาแล้วแก้ยังไง? ไล่ทีละขั้น
ท่าในภาพนี้น่าจะคุ้นกันดี มือข้างหนึ่งถือเคสหูฟังเปิดฝาค้างไว้ ข้าง ๆ มีมือถือวางอยู่ เตรียมจะลบแล้วจับคู่ใหม่ ใจเย็นก่อนครับ ลองไล่ตามขั้นด้านล่างดูก่อน
วิธีไล่คือดูว่าอาการตรงกับข้อไหน แล้วทำทีละข้อ อย่าเปลี่ยนหลายอย่างพร้อมกันครับ ไม่งั้นพอหายแล้วจะไม่รู้ว่าหายเพราะอะไร

- เสียงสะดุด โดยเฉพาะตอนใช้ bitrate สูงเริ่มจากง่ายสุดก่อนครับ เอาสองเครื่องมาใช้ใกล้ ๆ กัน ในแนวที่ไม่มีอะไรบัง แล้วลด bitrate ลง หรือเลือกโหมดที่เน้นความเสถียร ถ้ามี Bluetooth ตัวอื่นต่อค้างไว้แต่ไม่ได้ใช้ ลองตัดออกแล้วเทียบดู ถ้ารองรับ ลองย้าย Wi-Fi ไปย่านอื่น ส่วนใครใช้ตัวรับ USB ให้ย้ายออกมาห่างจากฮับหรืออุปกรณ์ที่รบกวน ถ้าลด bitrate แล้วดีขึ้น ก็แปลว่าลิงก์มีข้อจำกัดอยู่ แต่อย่าเพิ่งสรุปนะครับว่าต้นเหตุมีแค่ข้อเดียว เพราะเท่านี้ยังพิสูจน์ไม่ได้
- หูฟังมี CODEC ที่อยากได้ แต่เครื่องไม่ยอมใช้ดูก่อนว่าเครื่องต้นทางรองรับ CODEC ตัวนั้น และรุ่นย่อยตรงกันด้วย จากนั้นดูว่าการเปิด multipoint, spatial audio หรือโหมดเกมไว้ ไปติดข้อจำกัดอะไรหรือเปล่า เวลาเช็กให้ดูสถานะตอนที่เปิดเพลงอยู่จริง อย่าดูแค่ชื่อที่ขึ้นในเมนู แล้วถ้าสุดท้ายต้องจับคู่ใหม่ จดการตั้งค่าที่จำเป็นไว้ก่อนครับ
- พอเปิดไมค์ เสียงก็อู้อี้หรือกลายเป็นโมโนให้ดูว่าแอปสลับไปใช้ HFP หรือเปล่าครับ ถ้าอยากได้เสียงคุณภาพระดับฟังเพลงระหว่างประชุมด้วย มีทางให้ลองสองทาง ทางแรกใช้ไมค์แยกต่างหาก แล้วปล่อยให้หูฟังเล่นเสียงแบบเดิมต่อไป (ถ้าระบบยอม) ทางที่สองใช้หูฟังกับเครื่องที่รองรับ LE Audio แบบเสียงสองทาง แล้วทดสอบในแอปจริงดู
- ต่อติดแล้ว แต่ไม่มีเสียง หรือส่งไฟล์ไม่ได้ต่อติดคือเชื่อมสัญญาณกันสำเร็จแล้วเท่านั้นครับ ยังไม่ได้แปลว่ามีโปรไฟล์และเส้นทางใช้งานครบ ไล่ดูว่าเลือกช่องเสียงออก (audio output) ถูกเครื่องไหม ระดับเสียงเป็นยังไง แอปได้สิทธิ์หรือยัง แล้วรองรับโปรไฟล์อะไรบ้าง เซนเซอร์ LE เชื่อมได้ก็ไม่ได้แปลว่าจะรับเพลงได้ ส่วนระบบไหนไม่มี OPP ก็ไม่จำเป็นต้องส่งไฟล์ได้เหมือนมือถือยุคก่อน
- เครื่องเป็น Bluetooth 5.3 / 5.4 แต่ไม่มี LE Audio หรือ Auracastเลข Core เป็นแค่ฐานครับ เครื่องอาจยังขาดโปรไฟล์ ซอฟต์แวร์ ไดรเวอร์ หรือบทบาทที่ต้องใช้อยู่ก็ได้ ให้เช็กรายการความสามารถกับผู้ผลิตโดยตรง บางรุ่นอัปเดตแล้วได้เพิ่มทีหลังก็มี แต่ให้ยึดคำยืนยันของรุ่นนั้นจริง ๆ อย่าเดาเอาจากเลขเวอร์ชัน
Core 7.0 และ HDT ล่าสุด
Core 7.0 เพิ่งออกมาตอนที่ผมเขียนบทความนี้พอดีครับ เลยขอเล่าไว้ด้วย รุ่นนี้เพิ่มความสามารถพื้นฐานสำคัญให้ฝั่ง LE ตัวที่เด่นสุดคือ HDT ซึ่งขยายความเร็วสัญญาณสูงสุดของ LE ขึ้นไปเป็น 7.5 Mb/s
แล้วออกวันไหน? เอกสารแต่ละชิ้นลงวันที่ไว้คนละวันครับ ผมเลยไล่ให้ดูทีละชิ้น หน้าสเปกฉบับ HTML ของ SIG ลงวันเผยแพร่ Core 7.0 ไว้ที่ 2 พ.ย. 2569 (ค.ศ. 2026) เอกสาร Feature Overview ลงวันที่ 3 พ.ย. ส่วนข่าว HDT ออกวันที่ 4 พ.ย. และในข่าวบอกว่า SIG เพิ่งรับรอง (adopted) สเปกนี้
HDT เป็นระบบขนส่งข้อมูลนะครับ ไม่ใช่ CODEC พูดง่าย ๆ คือถนนกว้างขึ้น แต่รถยังเป็นคันเดิม
ถนนกว้างขึ้นก็เปิดทางให้ส่งข้อมูลได้มากขึ้นจริงครับ แต่เสียงจะดีขึ้นไหม จะเป็น lossless ได้ไหม ยังต้องอาศัยรูปแบบเสียง โปรไฟล์ ซอฟต์แวร์ และอุปกรณ์ที่ทำงานด้วยกันได้ ลำพัง HDT ไม่ได้ทำให้ SBC, LDAC หรือ LC3 เปลี่ยนอัลกอริทึมไปเอง
Core 7.0 มีอะไรใหม่บ้าง? ห้าฟีเจอร์
มีห้าตัวครับ แต่ได้เครื่อง Core 7.0 มาแล้ว ไม่ใช่ว่าจะได้ครบทุกอย่าง ต้องเช็กการรองรับทีละฟีเจอร์
| ฟีเจอร์ | ทำอะไร / ต้องระวังอะไร |
|---|---|
| HDT | เพิ่ม PHY ใหม่ให้ LE โดยใช้ modulation ลำดับสูง ซึ่งก็คือวิธีใส่บิตลงคลื่นให้แน่นขึ้น (π/4 QPSK, 8PSK, 16QAM) กับ FEC (รหัสช่วยซ่อมข้อมูลที่เสีย) ที่ปรับตามสภาพลิงก์ ส่วน symbol rate คงที่อยู่ที่ 2 Msym/s เอาไปใช้ได้กับ ACL (ลิงก์ข้อมูลทั่วไป), CIS และ BIS ที่ต้องระวังคือ 7.5 Mb/s เป็นอัตราสูงสุดของสัญญาณ ไม่ใช่ข้อมูลสุทธิ (payload) และ HDT ใช้กับ advertising ไม่ได้ HDT ทั้งตัวเป็นฟีเจอร์ทางเลือก แต่ถ้าเครื่องไหนเลือกใส่ HDT ก็ต้องมีโหมด HDT2, 3 และ 4 ครบ ส่วน HDT6 กับ HDT7.5 จะใส่เพิ่มหรือไม่ก็ได้ |
| IPU | LE Isochronous Parameter Update ปรับพารามิเตอร์ของ CIS ที่กำลังทำงานอยู่ได้เลย ไม่ต้องสร้าง CIG ใหม่ วิธีทำคือตั้งชุดค่าไว้ล่วงหน้า แล้วสลับไปมาระหว่างชุดพวกนั้น โดยจะมีผลเมื่อถึงจังหวะที่ตกลงกันไว้ ข้อดีคือสตรีมปรับตามงานหรือสภาพลิงก์ได้ แต่อย่าเข้าใจไปว่ามันรับประกันให้ latency คงที่ |
| EKS | Encryption Key Schedule ใช้ ECDH กับลำดับการ derive กุญแจแบบ CMAC แทนที่จะสร้างจาก LTK (กุญแจระยะยาวที่ได้จากการจับคู่) ตรง ๆ แล้วยังรองรับการเปลี่ยนกุญแจใหม่ระหว่างใช้งาน (key refresh) ด้วย ตัวนี้เป็นฐานความปลอดภัยของ HDT แต่เอาไปใช้กับงานอื่นได้เหมือนกัน และมีแล้วก็ยังต้องดูวิธี authentication กับบริบทของระบบอยู่ดี |
| TAK | Transient Application Key ให้แอปชั้นบนสร้างความลับร่วม (128-bit) แล้วส่งให้ Host เอาไปใช้เริ่มลิงก์เข้ารหัส ไม่ต้อง pairing และไม่ต้องเก็บ bond ไว้ระยะยาว พอเริ่มเข้ารหัสแล้ว Host ก็ทิ้งกุญแจไป ที่ต้องระวังคือ สะดวกแบบนี้ก็ไม่ได้แปลว่าตัดการพิสูจน์ตัวตนทิ้งได้ |
| EPD | Encryption Product Debugging เปิดให้ Host รับข้อมูลกุญแจเข้ารหัสของการเชื่อมต่อที่กำลังใช้อยู่ เพื่อให้เครื่องมือที่ได้รับอนุญาตเอาไปวิเคราะห์โปรโตคอลได้ ชื่อก็บอกอยู่แล้วว่าเป็นของสำหรับ debug ครับ มีไว้ใช้ในงานพัฒนาและทดสอบที่ควบคุมได้ ไม่ควรเปิดในการใช้งานปกติ |
มีอีกเรื่องที่ควรรู้ไว้ครับ SIG เขียนบอกไว้เองในหน้า Feature Overview เลยว่า เอกสารนี้เป็นเอกสารการตลาด ไม่ได้แทนที่หรือลบล้างตัวสเปก Core เพราะฉะนั้นถ้าต้องการนิยามที่แน่นอน ต้องไปอ่านจากตัวสเปก
แล้ว HDT จะทำให้ได้ฟังเสียง lossless ไหม?
ข่าวของ SIG วันที่ 4 พ.ย. 2569 บอกไว้สามเรื่องครับ เรื่องแรก HDT เป็นฟีเจอร์ทางเลือกใน Core 7.0 เรื่องที่สอง มันเป็นฐานให้มาตรฐานเสียงพรีเมียมที่กำลังพัฒนากันอยู่ ซึ่งจะเป็นมาตรฐานตัวแรกที่ใช้ HDT และคาดว่าจะออกในปี 2027 เรื่องที่สาม HDT มีแบนด์วิดท์พอสำหรับเสียง lossless และ high-resolution แบบที่เป็นมาตรฐาน
อ่านแล้วอย่าเพิ่งดีใจไปไกลครับ ตอนนี้เรามีแค่ข้อกำหนดด้านสัญญาณที่รับรองแล้ว มาตรฐานเสียงกับสินค้าที่พร้อมใช้จริงยังไม่มา ก็เท่ากับว่าถนนเปิดแล้ว แต่รถที่จะมาวิ่งยังไม่มานั่นเอง
แล้วหูฟังที่ใช้อยู่ อัปเดตแล้วจะได้ HDT ไหม? ไม่ได้ครับ เพราะชิป Bluetooth ในหูฟังต้องรองรับด้วย อัปเดตเฟิร์มแวร์อย่างเดียวไม่พอ ส่วนเครื่องใหม่ที่มี HDT ก็ไม่ได้ทิ้งของเก่า ยังคุยกับอุปกรณ์รุ่นเก่าได้ ผ่านโหมดที่ทั้งคู่รองรับร่วมกันตามหลักของ LE
จากนี้น่าตามดูอะไรต่อ
ออกตัวก่อนนะครับ หัวข้อนี้เป็นการวิเคราะห์ของผมเอง ไม่ใช่กำหนดเปิดตัวสินค้า
ส่วน Classic Audio ก็ยังสำคัญอยู่นะครับ เพราะอุปกรณ์เดิมที่ใช้กันอยู่มีมหาศาล ขณะที่ระบบใหม่ต้องใช้เวลา ทั้งฝั่งชิป ซอฟต์แวร์ และตัวสินค้า เพราะฉะนั้นเวลาพูดถึงรุ่นถัดไป ผมว่าควรยึดข้อกำหนดที่รับรองแล้วเป็นหลัก
12 ความเข้าใจผิด
เล่ามาถึงตรงนี้ ลองเอาไปจับกับประโยคที่ได้ยินกันบ่อย ๆ ดูครับ ตัวหนาคือสิ่งที่คนชอบพูดกัน ข้อความถัดมาคือเรื่องจริง
ศัพท์ที่เจอในสเปก
ศัพท์พวกนี้โผล่มาบ่อยเวลาอ่านสเปกครับ ผมรวมไว้ตรงนี้ที่เดียว ไม่ต้องอ่านรวดเดียวก็ได้ เจอคำไหนแล้วงง ค่อยกลับมาเปิดดู
| คำ | พูดง่าย ๆ คือ |
|---|---|
| AFH | Adaptive Frequency Hopping คอยปรับว่าจะใช้ช่องความถี่ไหนบ้าง เพื่อลดผลจากการรบกวน |
| PHY | Physical Layer วิธีส่งข้อมูลออกไปบนคลื่นวิทยุ มีหลายแบบ เช่น LE 1M, 2M และ Coded |
| Throughput | อัตราข้อมูลที่เหลือให้ใช้ได้จริง หลังหัก overhead (ส่วนที่เสียไปกับการห่อและควบคุมข้อมูล) กับข้อจำกัดของระบบแล้ว |
| Bitrate | จำนวนบิตต่อวินาที เห็นเลขนี้เมื่อไหร่ต้องบอกให้ชัดว่าเป็นของอะไร PCM, CODEC, payload หรือความเร็วสัญญาณ |
| Sampling rate | ในหนึ่งวินาทีเก็บตัวอย่างสัญญาณเสียงกี่ตัว คนละค่ากับ bitrate นะครับ |
| Bit depth | ตัวอย่างของ PCM แต่ละตัวใช้กี่บิตแทนค่า เลขนี้ไม่ใช่คำรับรองคุณภาพเสียงอะนาล็อก |
| PCM | รูปแบบฐานของเสียงดิจิทัลที่เก็บเป็นตัวอย่างเสียง คือเสียงตอนก่อนเข้า หรือหลังออกจาก CODEC |
| Packet loss | แพ็กเก็ต (ก้อนข้อมูล) บางก้อนมาไม่ทัน หรือรับไม่สำเร็จ ระบบอาจส่งซ้ำ หรือหาทางชดเชยให้ |
| Jitter | ข้อมูลมาถึงไม่สม่ำเสมอ เดี๋ยวเร็วเดี๋ยวช้า มักต้องมี buffer มาช่วย |
| Presentation delay | ช่วงเวลาที่กำหนดไว้ เพื่อให้ตัวรับเล่นเสียงออกมาตรงจังหวะของระบบ |
| ATT / GATT | ATT คือโปรโตคอลที่ใช้เข้าถึง attributes ส่วน GATT คือกรอบที่จัดข้อมูลเป็น service และ characteristic |
| UUID | รหัสที่ใช้บอกว่านี่คือ service, characteristic หรือองค์ประกอบอื่นชนิดไหน |
| MTU | ขนาดใหญ่สุดของหน่วยข้อมูล ในโปรโตคอลชั้นใดชั้นหนึ่ง อย่าเข้าใจว่าเป็นขนาดของทุกแพ็กเก็ตในระบบ |
| RSSI | ค่าที่บอกว่าสัญญาณที่รับได้แรงแค่ไหน ไม่ได้บอกระยะทางตรง ๆ |
| AoA / AoD | Angle of Arrival / Departure เทคนิคประเมินทิศทาง โดยใช้ข้อมูลเฟสกับเสาอากาศ |
| PBR / RTT | Phase-Based Ranging / Round-Trip Timing สองเทคนิคที่ใช้ประกอบกันเวลาวัดระยะ |
| CIS / CIG | Connected Isochronous Stream / Group ใช้กับสตรีมแบบที่มีการเชื่อมต่อกัน |
| BIS / BIG | Broadcast Isochronous Stream / Group ใช้กับสตรีมแบบกระจายออกไป |
| RPA | Resolvable Private Address ที่อยู่ Bluetooth แบบส่วนตัว มีแต่อุปกรณ์ที่ถือกุญแจถูกต้องเท่านั้น ที่แปลงกลับ (resolve) ได้ว่าเป็นเครื่องไหน |
| PAwR | Periodic Advertising with Responses ประกาศออกไปเป็นรอบ ๆ แล้วมีช่วงให้ตอบกลับมาด้วย |
| Bonding | เก็บกุญแจหรือข้อมูลความปลอดภัยที่ได้จากการจับคู่ไว้ คราวหน้าจะได้เอามาใช้ต่อ |
| Qualification | กระบวนการตรวจว่าตรงตามข้อกำหนดไหม ไม่ใช่คะแนนคุณภาพเสียง และไม่ใช่ระยะใช้งานจริง |
ปิดท้าย
บทความนี้ยาวหน่อยนะครับ ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วจะให้จำกลับไปแค่เรื่องเดียว ผมว่าคือประโยคนี้ครับ “เลขเวอร์ชันบอกฐาน ไม่ได้บอกว่าเครื่องทำอะไรได้” ดูอย่าง Core 7.0 ก็ได้ มี HDT ก็จริง แต่มาตรฐานเสียงตัวแรกที่จะใช้ HDT นั้น SIG คาดว่าจะออกปี 2027 หูฟังที่ใช้ได้จริงเลยยังต้องรออีกพัก
สรุปสำหรับผม ก่อนซื้อผมจะดูสามอย่างครับ หนึ่ง รายการความสามารถของรุ่นนั้นจากผู้ผลิต สอง CODEC หรือโปรไฟล์ที่ทั้งสองฝั่งใช้ร่วมกันได้ เพราะฝั่งเดียวมีก็ไม่ได้ใช้ สาม OS ของเครื่องที่เราใช้ เปิดให้ใช้ฟีเจอร์นั้นจริงไหม
ส่วนโฆษณาที่มากับตัวเลขใหญ่ ๆ อย่าง 7.5 Mb/s เห็นแล้วอย่าเพิ่งว้าวครับ ถามต่ออีกนิดว่า นี่คือความเร็วสัญญาณ หรือข้อมูลที่ใช้ได้จริง
ขอบคุณที่ติดตามอ่านจนจบครับ
แหล่งข้อมูล
ข้อมูลในบทความนี้ผมเทียบกับเอกสารต้นทางตามรายการข้างล่างครับ ตัวเลขไหนยังไม่มีเอกสารยืนยัน ผมบอกไว้ในเนื้อหาตรงนั้น ข้อมูลตรวจถึงวันที่ 17 พ.ย. 2569
- Bluetooth SIG, Origin of the Name: bluetooth.com
- Technopolis, Inventor file Jaap Haartsen (EPO): link.epo.org
- Core 6.3 Version History: bluetooth.com
- Core 7.0 Specification: bluetooth.com
- Core 7.0 Feature Overview: bluetooth.com
- Core 6.0 Feature Overview: bluetooth.com
- Core 6.2 Feature Overview: bluetooth.com
- Core 6.3 Technical Overview: bluetooth.com
- New Core 5.3 Feature Enhancements: bluetooth.com
- Core 6.1 is here: bluetooth.com
- HDT press release: bluetooth.com
- Technology Overview: bluetooth.com
- Sony LDAC: sony.co.jp
- aptX Adaptive: aptx.com
- About aptX: aptx.com
- LC3 technical overview: bluetooth.com
- Fraunhofer LC3/LC3plus: iis.fraunhofer.de
- LHDC: lhdc.co
- Savitech V5.1: lhdc.savitech.co
- OPPO Enco X2: oppo.com
- Nothing support: support.nothing.tech
- Huawei L2HC: consumer.huawei.com
- Samsung Scalable: samsung.com
- PipeWire props: docs.pipewire.org
- Samsung US: Galaxy Buds4 Pro: samsung.com
- Samsung South Africa newsroom: Galaxy Buds4 launch: news.samsung.com
- Samsung 2024 4Q Interim Report (PDF): images.samsung.com.cn
- Huawei Support: FreeBuds Pro 5: consumer.huawei.com
- Huawei Annual Report 2024 (PDF): huawei.com
- Bluetooth A2DP 1.4.1: bluetooth.com
- Android HCI requirements: source.android.com
- Fraunhofer LC3plus HR vendor-specific whitepaper (PDF): iis.fraunhofer.de
- JAS Hi-Res logo: jas-audio.or.jp
- Apple Vision Pro lossless: support.apple.com
- Qualcomm aptX Lossless release (Sep 2021): qualcomm.com
- Qualcomm S3/S5 Gen 3 release (Mar 2024): qualcomm.com
- Android Open Source Project, ASHA: source.android.com
- Apple Support, Made for iPhone hearing devices: support.apple.com
- Google Fast Pair landing page: developers.google.com
- Microsoft Learn Swift Pair: learn.microsoft.com
- Google Home Matter commissioning: developers.home.google.com
- Thread Group overview: threadgroup.org
- Bluetooth SIG Mesh primer: bluetooth.com
- USENIX Security 2019 KNOB: usenix.org
- BIAS author page: francozappa.github.io
- Bluetooth SIG BLURtooth: bluetooth.com
- NIST SP 800-121 Rev 2: nist.gov
- Bluetooth SIG LE Audio overview: bluetooth.com
- Bluetooth SIG LE Audio specifications: bluetooth.com
- Bluetooth SIG LE Audio FAQs: bluetooth.com
- Bluetooth SIG Auracast for developers: bluetooth.com
- Microsoft Learn LE Audio: learn.microsoft.com
- Bluetooth SIG NLC press release: bluetooth.com
- Bluetooth SIG LE Primer: bluetooth.com
- Core Specification 7.0 page: bluetooth.com
- Mesh Directed Forwarding: bluetooth.com
- Bluetooth LE supercharges electronic shelf labels (SIG blog): bluetooth.com
- Intel/USB-IF USB 3.0 RFI white paper 327216-001 (Apr 2012): usb.org
- NIST SP 800-121 Rev. 2 ฉบับ PDF (พ.ค. 2017 มีฉบับปรับปรุงเมื่อ ม.ค. 2022): nvlpubs.nist.gov
- Ericsson T39 (ปีที่ออก, Bluetooth 1.0b, ต้นแบบปี 2000): en.wikipedia.org
ที่มาของภาพ
- หินรูนก้อนใหญ่ที่ Jelling: Per Meistrup, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- Ericsson T39m: Peter Häll / Tekniska museet, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
- โมดูล Bluetooth บนแผงวงจร: Suyash Dwivedi, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- หูฟังโทรศัพท์ Bluetooth แบบข้างเดียว: Raimond Spekking, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- แท็กติดตามของหายบนพวงกุญแจ: ajay_suresh, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
- ป้ายราคาอิเล็กทรอนิกส์ที่แกะออก: Siarhei V, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- โลโก้ Bluetooth บนภาพปก: Bluetooth SIG, Wikimedia Commons เป็นเครื่องหมายการค้าของ Bluetooth SIG
- ภาพปก และภาพร้านหูฟัง คนเดินถนน ห้องรอขึ้นเครื่อง เครื่องช่วยฟัง ชั้นป้ายราคา เล่นเกม ประชุมออนไลน์ เปียโน โต๊ะทำงาน กุญแจรถ เคสหูฟัง ตู้รถไฟฟ้า สายรัดข้อมือกับเซนเซอร์ และอุปกรณ์บนโต๊ะ: ภาพประกอบจาก DOJOJIN.TECH
- ภาพกล่องหูฟังและภาพหน้าจอแอป: ภาพจากรีวิวของผมเอง EarFun Air Pro 4 CMF Buds Pro 2 OPPO Enco X3s Baseus Bass BP1 Pro iSUPER SOUND PRO Max soundcore Liberty 4 Pro HUAWEI FreeBuds Pro 4
- โลโก้ Bluetooth และ Auracast: Bluetooth SIG
- โลโก้ LHDC: lhdc.co · โลโก้ Opus: opus-codec.org · โลโก้ LC3plus และ Hi-Res Audio Wireless: Fraunhofer IIS · โลโก้ Hi-Res Audio: Japan Audio Society
- โลโก้จาก Wikimedia Commons: LDAC · aptX · Dolby Atmos · Samsung · Huawei · Google Fast Pair · Matter · Thread
- โลโก้ AAC: seeklogo.com · เครื่องหมาย L2HC: ภาพจากทะเบียนเครื่องหมายการค้าสหรัฐฯ เลขที่ 79307323 ผ่าน Trademarkia · ไอคอน ANC: jbl.com
- โลโก้ทุกตัวเป็นเครื่องหมายการค้าของเจ้าของแต่ละราย ใส่ไว้เพื่อให้รู้ว่าพูดถึงเทคโนโลยีตัวไหนเท่านั้น
