Angsana New
มากับ Windows และ Office เท่านั้น Microsoft ระบุว่าไม่มีให้โหลดแยก เครื่อง Mac ที่ไม่มี Office เลยไม่มีฟอนต์นี้ ส่งไฟล์ข้ามเครื่องแล้วฟอนต์เปลี่ยนได้ง่าย
ทำไมหนังสือราชการต้อง TH SarabunPSK 16 pt แล้วทำไม Sarabun ในเครื่องถึงมีตั้งสี่ร่าง ผมไล่ดูตั้งแต่ยุคเครื่องพิมพ์ดีดจนถึงวันนี้ แยกให้ชัดว่าอะไรมีเอกสารจริง อะไรเป็นแค่คำเล่าต่อกันมา

ใครทำงานกับหนังสือราชการคงเคยได้ยินว่า “ใช้ TH SarabunPSK ขนาด 16” ครับ
แต่พอเปิดเครื่องจริง Sarabun มีเต็มไปหมด
ชื่อคล้ายกัน แต่เปิดใน Word แล้วหน้าตาไม่เหมือนกัน
ผมเลยไล่อ่านเอกสารจริง และวัดค่าจากไฟล์ฟอนต์เอง บทความนี้จะแยกให้ชัดว่าอะไรมีเอกสารยืนยัน อะไรยังหาไม่เจอ ส่วนเรื่อง PDF ทั้งฝังฟอนต์และแก้ไฟล์ ผมแยกไปเขียนไว้ที่ PDF มาจากไหน ทำไมแก้ยากนัก และเป็นของ Adobe จริงไหม ครับ
หลายคนเข้าใจว่า ครม. สั่งให้ใช้ SarabunPSK 16 pt แต่พออ่านเอกสารจริง ไม่ใช่แบบนั้นครับ
หนังสือ นร 0106/ว 2019 ยังกำหนดขอบซ้าย 3 ซม. ขอบขวา 2 ซม. ระยะบรรทัดเดี่ยว และหัว “บันทึกข้อความ” ตัวหนา 29 พอยท์
ตัวระเบียบเองก็ไม่ได้พูดถึงฟอนต์ ผมค้นข้อความฉบับ 2526, 2548 และ 2564 แล้ว ไม่พบข้อกำหนดชื่อฟอนต์หรือขนาดตัวอักษรเนื้อความ ที่เดียวที่มีเรื่องฟอนต์คือข้อ 5.3.5 ในฉบับ 2564 ซึ่งบอกว่าเนื้อหาอีเมลใช้ Arial, Verdana, Times New Roman หรือฟอนต์อื่นที่แสดงภาษาไทยได้ อันนี้ใช้กับอีเมล ไม่ใช่หนังสือ
แล้วทำไมต้องเลข 16 เอกสารที่ผมอ่านไม่ได้อธิบายไว้ครับ

มากับ Windows และ Office เท่านั้น Microsoft ระบุว่าไม่มีให้โหลดแยก เครื่อง Mac ที่ไม่มี Office เลยไม่มีฟอนต์นี้ ส่งไฟล์ข้ามเครื่องแล้วฟอนต์เปลี่ยนได้ง่าย
ง่ายที่สุด ความกว้างตัวอักษรเท่ากัน สลับกันแล้วบรรทัดไม่ขยับ ส่วน New ยังแก้ปัญหาภาษาไทยใน Office สำหรับ Mac ไว้ในไฟล์รุ่น 1.35 (15 พ.ย. 2562) ตามที่ f0nt.com บันทึกไว้
ต้องติดตั้งเพิ่มทุกเครื่อง บรรทัดชิดกว่า PSK และเลขกว้างกว่า สลับกับ PSK แล้วบรรทัดที่มีตัวเลขจะขยับ
ใช้ใน Google Docs ได้ทันที (ใน Google Docs ไม่มี TH SarabunPSK) แต่ถ้าเอาไปใช้ใน Word เอกสาร 16 pt เดิมจะยาวขึ้นราวครึ่งหนึ่ง ต้องปรับขนาดและเว้นบรรทัดใหม่

ตัวเลขความกว้างและความสูงบรรทัดในหัวข้อถัดไปมาจากการอ่านตารางในไฟล์ฟอนต์ ไม่ได้ทดสอบเรียงหน้าใน Word ส่วนภาพเทียบบรรทัดตัดโดยเบราว์เซอร์ Chromium
เทียบ Sarabun ที่เจอกันบ่อยทีละตัว ความกว้างและระยะบรรทัดเทียบกับ PSK (1.00 เท่า) ไฟล์ที่ใช้วัดผมโหลดจากที่เก็บบน GitHub ของบุคคลที่สาม ไม่ใช่ต้นทางทางการนะครับ


หนังสือหลายฉบับยังใช้เลขไทย แต่บังคับจริงไหม
ข้อมูลสองฝั่งจึงยังไม่ตรงกันครับ

ผมเองก็เคยเข้าใจว่า IT๙ ละเมิดลิขสิทธิ์ครับ หลายคนก็เข้าใจแบบนี้ เลยลองเปิดสัญญาอนุญาตเดิมของ SIPA/DIP ที่อยู่ในไฟล์ฟอนต์ มาไล่ทีละข้อ เทียบกับสิ่งที่ IT๙ ทำ
ข้อ 1, 3 และ 4 IT๙ ทำได้ตามสัญญา (ดูในภาพ) ข้อที่ตอบไม่ได้มีข้อเดียวคือข้อ 2 สัญญาเขียนว่าก่อนดัดแปลงต้องแจ้งเจ้าของลิขสิทธิ์เป็นลายลักษณ์อักษร
ข้อความสัญญาอ่านจากไฟล์ฟอนต์ปี 2549 และไฟล์ IT๙ ที่ตรวจ ซึ่งมาจากที่เก็บบน GitHub ของบุคคลที่สาม ที่มาของไฟล์ไม่แน่ชัด
เรื่องลิขสิทธิ์ยังตอบไม่ได้ แต่ปัญหาที่ผมยืนยันได้จากไฟล์มีสองเรื่อง
ความเห็นผมคือ คนที่ดัดแปลง IT๙ น่าจะไม่อยากพิมพ์เลขไทยจากคีย์บอร์ด เลยวาดรูปเลขอารบิกใหม่ให้หน้าตาเป็นเลขไทย ซึ่งทำให้ฟอนต์มีปัญหาในตัวเองด้วย เพราะแก้ไม่ครบ
IT๙ เปลี่ยนแค่ว่าเลขอารบิกหน้าตาเป็นเลขไทย ข้อมูลข้างในยังเป็น 1234 ผลที่ตามมาคือ
ดูภาพที่ 3 ในภาพเทียบด้านล่าง
ผมเปิดตารางชื่อในไฟล์ IT๙ สองชุด เทียบกับ PSK รุ่น 1.1 ต้นฉบับ เจอแบบนี้ครับ
ถ้าเครื่องมี PSK ตัวจริงกับ IT๙ พร้อมกัน แอปที่อ่านชื่อชุด Mac หรือชื่อ PostScript อาจแยกสองตัวนี้ไม่ออก
ชื่อฝั่ง Mac ที่ซ้ำกันนี้ตรงกับที่ผมเคยเจอ คือพอเอา IT๙ ไปใช้บน macOS จะมีปัญหากับ PSK เพราะระบบมองว่าเป็น PSK รอบนี้ผมยังไม่ได้ทดลองซ้ำบน Mac ที่ยืนยันได้แน่ ๆ คือชื่อในไฟล์ซ้ำกันจริง
ทั้งหมดนี้เป็นข้อบกพร่องทางเทคนิคและชื่อชนกัน ไม่ใช่หลักฐานว่าละเมิดลิขสิทธิ์

IT๙ เป็นการดัดแปลงโดยไม่เป็นทางการจากผู้ที่ไม่ทราบชื่อ ไม่ใช่หนึ่งใน 13 ฟอนต์มาตรฐาน และยังไม่มีหน่วยงานไหนวินิจฉัยว่าละเมิดลิขสิทธิ์
ที่ผมเจอคือ NSTDA เขียนบนหน้า gov-dx ว่า IT๙ “ผิดทั้งหลักการพัฒนาฟอนต์ และเข้าใจมติ ครม. คลาดเคลื่อน” และขอให้ผู้ใช้ “ยุติการใช้งาน” อันนี้เป็นความเห็นเรื่องหลักการและความถูกต้องของข้อมูล ไม่ใช่คำวินิจฉัยเรื่องลิขสิทธิ์
ถ้าหน่วยงานต้องการเลขไทย พิมพ์เลขไทยจริง ๆ (๑๒๓๔) ด้วย TH Sarabun New หรือ PSK ไปเลย ข้อมูลจะค้นและคัดลอกได้ถูกต้อง ถ้าหน่วยงานเลือกใช้เลขอารบิก ก็พิมพ์ตามปกติครับ

กฎบอกว่า TH SarabunPSK แต่ของจริงล่ะ ผมลองเปิดไส้ในไฟล์ PDF ของหน่วยงานราชการที่เผยแพร่บนเว็บช่วงปี 2568–2569 รวม 54 ไฟล์ จาก 36 หน่วยงาน ใช้คำสั่ง pdffonts ดูว่าฝังฟอนต์อะไรไว้ แล้วนับว่าเนื้อความภาษาไทยส่วนใหญ่ใช้ตัวไหน
| หนังสือ ประกาศ คำสั่ง บันทึกข้อความ (22 ไฟล์ 16 หน่วยงาน ไม่รวมราชกิจจาฯ) | IT๙ 11 · PSK 7 · New 4 |
|---|---|
| รายงาน แผน คู่มือ แบบฟอร์ม (25 ไฟล์ 20 หน่วยงาน) | PSK 16 · IT๙ 7 · New 2 |
| ราชกิจจานุเบกษา (7 ไฟล์) | PSK ล้วน 5 ไฟล์ อีก 2 ไฟล์มี IT๙ ปน |
| ไฟล์เดียวมีทั้ง PSK และ IT๙ | 16 จาก 54 ไฟล์ |
| Sarabun ของ Google เป็นฟอนต์หลัก | ไม่เจอเลย |
ตัว “๙” ในชื่อฟอนต์ทำให้ชื่อที่บันทึกลง PDF เพี้ยนไปตามโปรแกรมที่สร้างไฟล์ ในไฟล์ที่สำรวจเจอแบบนี้
TH SarabunIT?THSarabunIT ตามด้วยไบต์เพี้ยน + 9THSarabunITùไฟล์ได้มาจากการค้นหา ไม่ใช่การสุ่ม ตัวอย่างจึงเอียงไปทางมหาวิทยาลัยและไฟล์ที่ส่งออกจาก Word ตรง ๆ หนังสือเวียนของกระทรวงใหญ่บางแห่งดาวน์โหลดไม่ได้ ตัวเลขนี้จึงบอกแนวโน้ม ไม่ใช่สัดส่วนของทั้งประเทศ


ส่วนตัวผมอยากให้หน่วยงานราชการเลิกใช้ IT๙ แล้วเปลี่ยนมาใช้ TH Sarabun New ครับ ผมว่าดีที่สุดแล้ว
เรื่อง PDF ทั้งการฝังฟอนต์และการแก้ไฟล์ ทำไมคัดลอกภาษาไทยออกมาแล้วเพี้ยน อ่านต่อได้ที่ PDF มาจากไหน ทำไมแก้ยากนัก และเป็นของ Adobe จริงไหม ครับ
ขอบคุณที่ตามอ่านจนจบครับ
pdffonts และ pdfinfo โดย DOJOJIN.TECH เมื่อ 13 พ.ย. 2569